دکتر محمد سلطانی
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
چه زیبا نامی و چه دلبرانه یادی، که نامت رضایت خاطر آورد و یادت دل از دست ببرد! از سوی همه دوستدارانت می گویم که شاید سالی بیاید و بگذرد و خویشاوندان خویش را نبینیم و دشوار نباشد؛ ولی مگر می شود سالی بگذرد و در برابرت دست بر سینه نایستیم و لب به سلام نگشاییم و چشم به اشتیاق دیدارت تر نکنیم! امام رووف، هدیه خداوند به ما ایرانیان، گلی از بوستان خاندان محمد و علی علیهماالسلام که در دیار ما آرام گرفت. و هر چند بار که به زیارتت آیم باز هماره دل بی قرار و چشمی ناآرام و بی دست و پای و دوان دوان سوی تو آرم و آیم….
سالهاست که زیارتنامه ای برای آن امام مهربان یافته ام، زیارتنامه ای که نه در مفاتیح ثبت شده و نه در زیارتنامه هایی که آستان قدس انتشار داده است. زیارتنامه هفت حدیث در برخی از کتب زیارت و دعا مانند ضیاء الصالحین، مصابیح الجنان و منتخب حسنی یافت می شود، احادیث درون آن معتبر و مستند هستند و مفاد آن همه درود و سلام بر پیامبران الهی و امامان معصوم و بیان فضائل ایشان است. متن زیارتنامه و بازگردانش به پارسی را حروفچینی نمودم ولی کسی در چاپ آن یاریم نکرد تا ماه رمضان گذشته که همراهانی در این کار یافتم. آنچه در پیش روی دارید زیارت هفت حدیث امام رضا، ترجمه پارسی آن و پی نوشتی درباره آداب زیارت امامان معصوم است. امید است که خداوند بپذیرد و پاداش دهد و ما را با آنکه در دل دوستش داریم و بر زبان مدحتش گوییم؛ در دنیا و آخرت همراه نماید.
زیارة الامام الرضا علیهالسلام المعروف بـ(الاحاديث السبعة)
السَّلامُ عَلَى غَوْثِ اللَّهْفانِ وَ مَنْ صارَتْ بِهِ اَرْضُ خُراسان خراسانَ
وردت نصوص کثیرة عن النبي الاكرم و الائمة الاطهار في فضل زيارة الامام علي بن موسى الرضا. و اتباع مدرسة اهل البيت و شيعتهم يشدّون الرحال الیه و يزورونه و يطلبون الحوائج من الله عنده فانّه الوسيلة الى الله و الشفيع لديه، بل كل من عرف الامام و كرامته من المسلمين و غيرهم احبه و ارتضاه و اشتاق الى زيارته فان الله جعل افئدة الناس تهوي اليه! و من بين ما ورد في كيفية زيارة الامام، توجد زيارة تحتوي سبعة احاديث من النبي و اميرالمومنين و الامام الباقر و الصادق و الرضا علیهمالسلام في فضل زيارة الامام الرضا و آثارها في الدنيا و الآخرة، احاديث مسندة و معتبرة و مأثورة توجد في كتب الحديث و سيرة اهل البيت و نص الزيارة بنفسه فقد ورد في كتاب ضیاء الصالحین و المنتخب الحسني؛ لكن العمومات الدالة على فضل الصلاة و السلام على النبي و اهل بيته و ذكر فضائلهم و اخبارهم تدلّ علی استحباب زيارة الامام بهذه الزيارة المحتوية على السلام و الصلاة عليه و على آبائه الطاهرين و تذكار فضائلهم مضافا الى ان ما في هذه الزيارة ليست الا ما افادته الاحاديث المستفيضة. و بما انّ زيارة سبعة احاديث ليست في “مفاتيح الجنان”، هممت بطبعها و نشرها حتى يستفيد منها زوار الامام الرضا و اعانني في ذلك بعض الاخوان الخيرين. نسئل الله تعالى ان يوفقنا لمرضاته و ان يتقبل منّا فانّه شاكر عليم.
بسم الله الرحمن الرحیم
أَشهَدُ أَنْ لا إله إلا اللهُ وَحْدَهُ لا شَريكَ لهُ وَ أَشهَدُ أَنَّ مُحَمَّدَاً عَبدُهُ و رَسُولُهُ، اَلّلهُمَ صَلِّ عَلَى مُحمَّدٍ وَ آلِ مُحمَّدٍ، الّلهُمَ صَلِّ عَلى المَلائِكَةِ المُقَرَّبين، الّلهُم صَلِّ عَلی الاَنْبیاءِ وَ المُرسَلین، الّلهُمَ صَلِّ عَلی الاَئِمَةِ المَعْصُومين، الّلهُمَ صَلِّ عَلى مَولانا وَ مُقْتَدانا اِمامِ الهُدْی وَ العُروَةِ الوُثْقى و حُجَّتِكَ عَلى أَهْلِ الدُنْيا، اَلَذي قالَ في حَقِّهِ سَيِّدُ الوَرى و سَنَدُ البَرايا: سَتُدْفَنُ بَضْعَةٌ مِنّي بِأَرْضِ خُراسان، مازارَها مَكرُوبٌ إِلاّ فَرَّجَ اللهُ كَرْبَهُ ، وَ لا مُذْنِبٌ إلاّ غَفَرَ اللهُ ذَنْبَهُ. (1) الّلهُمَ بِشَفاعَتِهِ المَقْبُولَةِ وَ دَرَجَتِهِ الرَفيعَةِ أَسْئَلُكَ اَنْ تُنَفِّسَ بِهِ كَرْبي وَ تَغْفِرَ بِهِ ذَنْبي وَ تُسْمِعَهُ كَلامي وَ تُبَلِّغَهُ سَلامي. اَلسَّلامُ عَلَيكَ يا حُجَةَ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلَيكَ يا نُورَ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلَيكَ يا عَيْبَةَ عِلْمِ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلَيكَ يا مَعْدِنَ حِكْمَةِ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلَيكَ يا حامِلَ كِتابِ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلَيكَ يا حافِظَ سِرِّ اللهِ، أَنْتَ الَذي قالَ فيكَ قاتِلُ الكَفَرَةِ وَ قامِعُ الفَجَرَةِ عَليٌّ اَميرُالمُؤمِنين وَ وَصيُّ رَسُولِ رَبِّ العالَمين، صَلَواتُ اللهِ وَ سَلامُهُ عَليه، سَيُقْتَلُ رَجُلٌ مِن وُلْدي بِأَرْضِ خُراسان بِالسَمِّ ظُلْماً اِسْمُهُ اِسْمي وَ اِسمُ أَبيه اِسمُ ابْنِ عِمرانَ مُوسى، ألا فَمَنْ زارَهُ في غُرْبَتِهِ غَفَرَ اللهُ ذُنُوبَهُ ما تَقَدَّمَ مِنها وَ ما تَأَخَّرَ وَ لَو كانَتْ مِثلُ عَدَدِ النُجُومِ وَ قَطْرِ الأَمْطارِ وَ وَرَقِ الأَشْجارِ. (2) مَولايَ، مَولايَ هاأَنَا واقِفٌ بَينَ يَدَيكَ وَ ذُنُوبي مِثلُ عَدَدِ النُجُومِ وَ قَطْرِ الأَمْطارِ وَ وَرَقِ الأَشْجارِ وَ لَيسَ لي وَسْيلَةٌ اِلى مَحْوِها إِلاّ رِضاکَ، مَولايَ ما أَحْسِبُ في صَحيفَتي عَمَلاً اَرْجى عِندي مِن زِيارَتِكَ، كَيْفَ وَ قَد قالَ في حَقِّها باقِرُ عِلْمِ الاَوَّلينَ وَ الآخِرينَ، صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ: يَخْرُجُ رَجُلٌ مِن وُلْدِ مُوسى، اِسْمُهُ إِسْمُ أَميرِالمُؤمِنينَ عليه السلام، فَيُدْفَنُ بِأَرْضِ خُراسان، مَنْ زارَهُ عارِفاً بِحَقِّهِ أَعْطاهُ اللهُ أَجْرَ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الفَتْحِ وَ قاتَلَ. (3) فَأَتَيتُكَ زائِراً لَكَ عارِفاً بِحَقِّكَ عالِماً بِأَنَّكَ اِمامٌ مُفْتَرَضُ الطاعَةِ غَريبٌ شَهيدٌ راجياً بِما قالَهُ الصادِقُ عَلَيهِ الصَلوةُ و السَلامُ: يُقْتَلُ حَفَدَتي بِأَرْضِ خُراسان في مَدينةٍ يُقالُ لَها طُوس، مَنْ زارَهُ عارِفاً بِحَقِّهِ أَخَذْتُهُ بِيَدي يَومَ القيامَةِ وَ أَدْخَلْتُهُ الجَنَّةَ وَ إِنْ كانَ مِنْ أَهْلِ الكَبائِرِ. قیل لَه: ما عِرفانُ حَقِّهِ؟ قالَ: العِلْمُ بِأَنَّهُ إِمامٌ مُفْتَرَضُ الطاعَةِ غَريبٌ شَهيدٌ، مَنْ زارَهُ عارِفاً بِحَقِّهِ أَعطاهُ اللهُ أَجْرَ سَبْعينَ شَهيداً مِمَّنْ اِسْتُشْهِدَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وآلِهِ. (4) یَابْنَ رَسُولِ اللهِ، یَابْنَ اَمیرِالمُؤمِنینَ أَبْتَغي بِزيارَتِكَ مِنَ اللهِ تَعالى غُفْرانَ ذُنُوبي وَ ذُنُوبِ والِدَيَ وَ المُؤمِنينَ وَ المُؤمِناتِ وَ أَسْأَلُكَ الأِتْيانَ المَوعُودَ في المَواطِنِ الثَّلاثِ عِنْدَ تَطائِرِ الكُتُبِ وَ عِنْدَ الصِّراطِ وَ عِنْدَ الميزانِ (5) وَ قُلْتَ وَ قَولُكَ حَقٌّ: أَنَّ شَرَّ ما خَلَقَ اللهُ في زَماني یَقْتُلُني بِالسَمِّ ثُمَّ يَدْفُنُني في دارِ مَضْيعَةٍ وَ بِلادِ غُرْبَةٍ، أَلا فَمَنْ زارَني في غُرْبَتي كَتَبَ اللهُ عَزَّوَجَلَّ لَه أَجْرَ مِأَةِ أَلْفِ شَهيدٍ وَ مِأَةِ أَلْفِ صِدِّيقٍ وَ مِأَةِ أَلْفِ حاجٍّ وَ مُعْتَمِرٍ وَ مِأَةِ أَلْفِ مُجاهِدٍ وَ حُشِرَ في زُمْرَتِنا وَ جُعِلَ في الدَّرَجاتِ العُلى مِنَ الجَنَّةِ رَفيقُنا. (6) الحَمدُ لِلّهِ الذي وَفَّقَني لِزيارَتِكَ في البُقْعَةِ التي قُلْتَ في حَقِّها هي وَ اللهِ رَوْضَةٌ مِن رِياضِ الجَنَّةِ، مَنْ زارَني في تِلكَ البُقْعَةِ كانَ كَمَنْ زارَ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيه وَآلِهِ، وَ كَتَبَ اللهُ لَهُ ثَوابَ أَلْفِ حَجَّةٍ مَبْرُورَةٍ وَ أَلْفِ عُمْرَةٍ مَقْبُولَةٍ، وَ كُنْتُ أَنَا وَ آبائي شُفَعائَهُ يَومَ القيامَةِ. (7) فَكُنْ شَفيعي بِآبائِکَ الطّاهِرینَ وَ اَولادِکَ المُنْتَجَبینَ. مَولايَ أنْتَ الَذي لايَزُورُكَ إِلاّ الخَواصِّ مِنَ الشيعَةِ. فَبِحَقِّكَ وَ بِحَقِّ شيعَتِكَ نَسْئَلُ اللهَ أَنْ تَشْفَعَني وَ نَسْئَلُ اللهَ أَنْ يَحْشُرَني مَعَ شيعَتِكَ في مُسْتَقَرٍّ مِنَ الرَحْمَةِ مَعَكُمْ اَهْلَ البَيتِ، مَعَكُمْ مَعَكُمْ لا مَعَ غَيرِكُمْ، بَرِئْتُ اِلَى اللهِ مِنْ اَعْدائِكِمْ وَ تَقَرَّبْتُ بِاللهِ اِليكُمْ اِنّي مُؤمِنٌ بِأِيابِكُمْ، مُصَدِّقٌ بِرَجْعَتِكُمْ، مُنْتَظِرٌ لِأَمْرِكُمْ، مُتَرَقِّبٌ لِدَولَتِكُمْ، عارِفٌ بِعِظَمِ شَأْنِكُمْ، عالِمٌ بِضَلالَةِ مَنْ خالَفَكُمْ، مُوالٍ لَكُمْ وَ لِأَوليائِكُمْ، مُبْغِضٌ لِاَعْدائِكُمْ، عائِذٌ بِكُمْ، لائِذٌ بِقُبُورِكُمْ، اَلّلهُمَ صَلَّ عَلى مُحَمدٍ النَبيِّ وَ الوَصيِّ وَ البَتُولِ وَ السِبْطَينِ وَ السَجّادِ وَ الباقِرِ وَ الصادِقِ وَ الكاظِمِ وَ الرِّضا وَ التَقيِّ وَ النَقيِّ وَ العَسْكَريِّ وَ المَهْديِّ صاحِبِ الزَّمانِ صَلَواتُكَ عَليهِ وَ عَلَيهِمْ اَجْمَعينَ. اَلّلهُمَ أَنَّ هؤلاءِ اَئِمُتُنا وَ سادَتُنا وَ رُعاتُنا وَ قادَتُنا، اَلّلهُمَ وَفِّقْنا لِطاعَتِهُمْ وَ ارْزُقْنا شَفاعَتَهُم وَ احْشُرْنا في زُمْرَتِهُم وَ اجْعَلْنا مِنْ خيارِ مَواليهِمْ بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرّاحِمينَ.
به نام خداوند مهرگستر مهربان
گواهی می دهم که خدایی جز الله نیست، شریکی برای او نیست و گواهی می دهم که محمد بنده و فرستاده اوست. خداوندا بر محمد و خاندان محمد درود فرست. خداوندا بر فرشتگان مقرّب درود فرست. خداوندا بر پیامبران و فرستادگان درود فرست. خداوندا بر سرور و مقتدای ما، پیشوای هدایت و دستگیره استوار و حجت تو بر جهانیان درود فرست؛ همو که سرور همگان و تكيه گاه آفریدگان درباره وی فرمود: به زودی پاره ای از من در سرزمین خراسان به خاک سپرده می شود، گرفتاری وی را زیارت نمی کند مگر آنکه خداوند گرفتاریش گشاید و گناهکاری وی را زیارت نکند مگر آنکه خداوند گناهش بیامرزد. خداوندا به شفاعت پذیرفته و جایگاه والایش از تو می خواهم که گرفتاریم برطرف کنی و گناهم بیامرزی و سخنم را به گوشش بگذاری و سلامم را بدو برسانی. سلام بر حجت خداوند، سلام بر نور خداوند، سلام بر گنجینه دانش خداوند، سلام بر نگاهدار راز خداوند، شما همان کسی هستی که کُشنده کافران و کوبنده سرکشان، علی امیر مومنان و جانشین فرستاده پروردگار جهانیان، درود و سلام خداوند بر او باد، درباره اش فرمود: به زودی مردی از فرزندانم در سرزمین خراسان، به زهر ستم کشته می شود، نامشش نام من است و نام پدرش نام فرزند عمران، موسی است. آگاه باشید، هر آن کس که وی را درغربتش زیارت کند، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را بیامرزد، هر چند مانند شمار ستارگان و قطره های باران و برگ درختان باشد. سرورم، سرورم، این منم که در برابر تو ایستاده ام و گناهانم مانند شمار ستارگان و قطره های باران و برگ درختان است و جز رضایت شما وسیله ای برای از میان بردن گناهان ندارم. سرورم در پرونده ام از زیارتت کرداری امیدوارکننده تر برایم نمی پندارم، چگونه (این گونه نباشد) حال آنکه شکافنده دانش آغازیان و پایانیان، امام باقر، درود خداوند بر او باد،
درباره زیارتت فرمود: مردی از فرزندان موسی پدید آید، نامش نام امیرمومنان است، در سرزمین خراسان به خاک سپرده شود، پس هر کس او را زیارت کند، در آن حال که جایگاه وی را بشناسد، خداوند پاداش کسی را بدو دهد که پیش از فتح و گشایش انفاق و جهاد کرده باشد. پس به زیارت شما آمدم در آن حال که جایگاه شما را می شناسم و می دانم که شما پیشوایی هستی که اطاعتت واجب است، غریب و شهیدی، امیدوارم بدآنچه که امام صادق، درود و سلام بر او باد، فرمود: نواده ام در سرزمین خراسان در شهری به نام توس کشته می شود، هر آن کس که وی را زیارت کند حال آنکه جایگاهش را بشناسد، به روز رستاخیز دستش را می گیرم و به بهشت واردش می کنم، هر چند گناهان بزرگ انجام داده باشد. بدو گفته شد: شناخت جایگاه او به چیست؟
فرمود: بداند که او پیشوایی است که اطاعتش واجب و غریب و شهید است، هر آن کس که جایگاهش را بشناسد و وی را زیارت کند، خداوند به وی پاداش هفتاد شهید که در برابر پیامبر خدا به شهادت رسیده باشند، عطا کند. ای فرزند فرستاده خدا، ای فرزند امیر مومنان، در برابر زیارتت از خداوند آمرزش گناهانم و گناهان پدر و مادرم و مردان و زنان مومن را خواهانم و از شما می خواهم که در آن سه جایگاه وعده داده شده، (نزدم) بیایی. و گفتی و گفته ات حق است که: همانا بدترین کسی که در زمانه ام آفریده، مرا به زهر می کُشد، سپس مرا در خانه ای دوردست و سرزمین غربت به خاک می سپرد، آگاه باشید که هر کس مرا در غربتم زیارت کند، خداوندِ برتر و والاتر پاداش صدهزار شهید و صدهزار راست کردار و صدهزار حاجی و عمره گذار و صدهزار مجاهد برايش نويسد و در گروه ما محشور شود و در جایگاه های بلند مرتبه در بهشت، همنشین ما قرار داده شود. ستایش و سپاس از آنِ خداست که مرا به زیارتت موفق ساخت، در سرزمینی که شما درباره اش فرمودی: به خداوند سوگند این سرزمین بوستانی از بوستان های بهشت است. هر کس مرا در این سرزمین زیارت کند، مانند کسی است که فرستاده خداوند را زیارت کرده است و پاداش هزار حج و هزار عمره پذیرفته شده برای او نویسد و من و پدرانم شفیعان وی در روز رستاخیز هستیم. پس با پدران پاک منشت و فرزندان برگزیده ات شفیعان من باشید. سرورم شما همان کسی که جز شیعیان خاص شما را زیارت نکند. پس به حق شما و به حق شیعیان خاص شما، از خداوند می خواهم که مرا شفاعت کنی و از خداوند می خواهم که مرا با شیعیانت در جایگاه رحمت با شما اهل بیت محشور سازد، با شما، باشما، نه با دیگران. به سوی خداوند از دشمنانتان بیزارم و به واسطه شما به خدا تقرب می جویم. همانا من به بازگشت شما ایمان دارم، رجعت شما را راست می شمارم، چشم به راه امر شمایم، در انتظار دولت شمایم، بزرگی جایگاهتان را می شناسم، می دانم که مخالف شما گمراه است، پیرو شما و پیروانتان هستم، کینه دشمنانتان به دل دارم، به شما پناه می برم، به آرامگاهایتان پناهنده ام. خداوندا بر محمد پیامبرت و جانشین وی و بتول و دو نواده اش و سجاد و باقر و صادق و کاظم و رضا و تقی و نقی و عسکری و مهدی صاحب زمان، درود فرست. خداوندا همانا اینان امامان و سروان و پیشوایان و رهبران ما هستند. خداوندا ما را به اطاعت ایشان موفق ساز و ما را در گروه شان محشور ساز و ما را از بهترین پیروانشان قرار ده، به مهربانیت ای مهربان ترین مهربانان.
____________________
1- وسائل الشیعة، ج14، ص553.
2- من لایحضره الفقیه، ج2، ص584.
3- وسائل الشیعة ج14، ص553
4- عيون اخبار الرضا، ج1، ص293.
5- كتاب الخصال، ج1، ص174
6- وسائل الشیعة، ج14، ص568.
7- بحارالانوار، ج99، ص31.
پی نوشت
چند نكته را در مورد زيارت مراقد ائمه اطهار خدمت زائرين محترم يادآورى مىكنم.
زيارت به معناى حضور با ادب، توجه و معرفت نزد مرقد بزرگان دينى است. بر اساس روايات، آداب زيارت امامان معصوم از اين قرار است:
* زائر غسل زيارت كند و پس از آن وضو بگيرد. براى زيارت در هر شبانهروزى يك غسل زيارت كافى است. قابل توجه آنكه – بر اساس فتواى بيشترفقهاى شيعه- با غسل زيارت نمىتوان نماز خواند.
* همواره سعى كنيد در حالتى به زيارت برويد كه نه گرسنه باشيد و نه پر و سنگين غذا خورده باشيد. با شكم پر و با حالت گرسنگى، زيارت با توجه ممكن نيست.
* با آرامش و توجه به مقام امام و با ذكر “اللّه اكبر” از محل استراحت خويش خارج شود، در مسير رفتن به حرم از خريد سوغات خوددارى كند تا داخل حرم و به هنگام زيارت فكرتان مشغول نباشد.
* از سجده در برابر مراقد اولياى الهى بپرهیزید؛ زیرا از سويی سجده جز در برابر خداوند روا نيست. مردی به پیامبر اکرم عرض کرد: ما همان گونه که به یکدیگر سلام می کنیم به شما نیز سلام می کنیم، آیا برای شما سجده نکنیم؟ و پیامبر فرمود: سجده برای هیچ کس، جز خداوند، روا نیست؛ بلی، پیامبرتان را گرامی بدارید و حق خاندانش را بشناسید. و فقیهان شیعه نیز به حرمت سجده جز برای خداوند فتوا داده اند. و از سویی دیگر انجام سجده شکر رو به ضریح امام، از آداب و مراحل زیارت نیست و موجب اتهام شیعه به شرک می شود.
* اگر موقع نماز به حرم وارد شديد، خواندن نماز واجب را بر زيارت مقدّم كنيد. نماز واجب يا مستحبتان را جلوتر يا مساوى ضريح امام معصوم انجام ندهيد، بر پيامبر و امام نبايد پيشى گرفت.
* براى زيارت امام مىتوانيد زيارتهاى وارد شده در مفاتيح الجنان را با توجه به معانى آنها بخوانيد. زيارتنامههاى امين اللّه، عاشورا، وارث و جامعه كبيره از برترين زيارتها هستند.
* اگر كسى نمىتواند زيارتنامهها را بخواند، براى زيارت همين كافى است كه در برابر مرقد امام بايستد و با توجه و معرفت به امام سلام كند.
* دست رساندن به ضريح امام، جزء زيارت نيست. و اگر كسى دستش به ضريح هم نرسد، زيارتش ناقص نخواهد بود. و اگر دست رساندن به ضريح موجب اذيت و آزار ديگر زائران يا شكسته شدن حرمت حرم مىشود، بايد از اين كار خوددارى نمود.
* سخن گفتن با صداى بلند و يا داد زدن نزد پيامبر و امامان معصوم حرام است.
* پس از زيارت و عرض سلام نزد امام، دو ركعت نماز زيارت مانند نماز صبح خوانده مىشود. و بهتر آن است كه براى زيارت معصومان نماز جناب جعفر خوانده شود. زائران سعى كنند كه در حرم هر يك از معصومان، به ويژه پیش از ظهر جمعه، دستكم يكبار نماز جعفر طيار را بخوانند.
* نماز جعفر را به دوگونه مىتوان خواند:
الف- دوتا دوركعتى، در ركعت اول حمد و سوره زلزال (اذا زلزلت) و بعد از حمد و سوره پانزده مرتبه بگويد: “سبحان اللّه و الحمد للّه و لا اله الّا اللّه و اللّه اكبر”، همين ذكر را در ركوع، ايستاده پس از برخاستن از ركوع، در سجده اول، نشسته بين دو سجده، در سجده دوم و نشسته پس از سجده دوم، ده مرتبه تكرار كند. ركعت دوم را نيز مانند ركعت اول بجا آورد و فقط به جاى سوره زلزال، سوره عاديات را بخواند. ركعت دوم را كه تمام كرد، تشهد و سلام دهد و برخيزد و دو ركعت بعدى را مانند دو ركعت اول بخواند، فقط به جاى سورههاى زلزال و عاديات، سوره نصر(اذا جاء نصر اللّه) و توحيد(قل هو اللّه) را بخواند.
ب- دو تا دوركعتى با هر سورهاى كه خواست به جا بياورد و پس از پايان نماز ذكر “سبحان اللّه و الحمد للّه و لا اله الّا اللّه و اللّه اكبر” را سيصد مرتبه تكرار كند.
* پس از خواندن زيارتنامه و نماز زيارت پرفضيلتترين كار در حضور معصومان قرائت قرآن است. و اگر كسى نمىتواند از روى قرآن تلاوت كند، همان سورههايى را كه در حافظه دارد مانند حمد و قل هو اللّه و انّا انزلناه را تكرار كند.
* پس از زيارت و نماز زيارت و قرائت قرآن، خواندن دعا بسيار پسنديده و بجاست. در درجه اول دعاهايى كه از امامان نقل شده است مانند دعاى توسل، كميل، افتتاح و تمامى ادعيه صحيفه سجاديه و… و در درجه بعدى دعا كردن و نيازخواهى از خداوند به زبان خودمان. قابل توجه آنكه دعا كردن براى ديگران، به ويژه دعا براى امام زمان، موجب استجابت دعاها در مورد خود انسان نيز مىشود.
* برترين دعاها و خواستهها، دعا براى فرج امام زمان است. پس از آن براى خود و ديگران، هدايت به راه راست، عاقبت به خيرى، تندرستى و توفيق حجّ و زيارت دوباره را بخواهيد.
* از بحث و گفتگو در مورد مسائل دنيوى و بحث و جدل با زائران يا مجاوران در حرم بپرهيزيد. اگر پس از خواندن زيارتنامه و نماز زيارت و قرائت قرآن و خواندن دعا وقتى براى شما باقى مانده است، آن را صرف مطالعه كتابهاى مفيد و ترجيحاً مذهبى نماييد.
* اگر در روز جمعهاى در حرم امام معصومى حضور داشتيد، حتماً امام زمان را در حرم همان امام زيارت نماييد.
* سعى كنيد در روزهايى كه به زيارت رفتهايد و در مكه، مدينه، نجف، كربلا، كاظمين، سامراء و مشهد به سر مىبريد، خود را بيشتر در محضر خداوند، پيامبر و امام بدانيد. بيشتر مراقب باشيد تا گناهى مرتكب نشويد و تا آنجا كه امكان دارد نمازهاى نافلهتان را به ويژه نماز شب را بجا آوريد. لازم به ذكر است در مسافرت هر نمازى كه شكسته مىشود نافلهاش ساقط مىگردد. بنابراين نمازهاى ظهر، عصر و عشاء در مسافرت نافله ندارند و فقط نافلههاى شب و صبح و مغرب باقى مىمانند.
بنده را در دعاى خيرتان شريك فرماييد.
محمد سلطانى
خاتمة:
الزيارة -في الثقافة الدينية- عبارة عن حضور الزائر عند المزور مع اقبال القلب و المعرفة. فقد صرح الفقهاء بانه “لو نذر زيارة احد الاَئمة عليهم السلام أو بعض الصالحين لزم، و يكفي الحضور و السلام على المزور”.(منهاج الصالحین، ج1،ص235).
ان في زیارة النبي الاكرم و الائمة المعصومين –علی ما یستفاد من الاحادیث المأثورة- مناسک و آداب. اولها و اهمها ان یقصد الزائر بعمله و جهده، التقرّب الی الله و ابتغاء مرضاته. و لایفسد مایفعله بالریاء و السمعة. الثاني ان يغتسل بنية زيارة المعصوم ثم يتوضأ لان غسل الزيارة لايكفي عن الوضوء و لاتصح بها الصلوة على رأي اكثر الفقهاء. و غسل الزيارة بالنهار يجزي عن الزيارة بالليل، فقدسأل اسحاق بن عمار عن الامام موسى بن جعفر (عليهماالسلام) عن غسل الزيارة يغتسل بالنهار و يزور بالليل بغسل واحد؟ فقال الامام: يجزيه إن لم يحدث، فإن أحدث ما يوجب وضوءا فليعد غسله (وسائل الشیعة، ج14، ص248، ح19114).
الثالث ان ياتي الزائر الي المشاهد و المراقد المباركة بوقار وادب و يكثر من التكبير و التحميد و التسبيح و الصلوة على محمد و آله الاطهار .
* يحرم السجود لغير الله تعالى ، فانه غاية الخضوع فيختص بمن هو في غاية الكبرياء والعظمة… فما يفعله سواد الشيعة من صورة السجدة عند قبر أميرالمؤمنين وغيره من الأئمة ( عليهم السلام ) مشكل. (العروةالوثقی، ج1، ص176، م1655) فقد ورد ان رجلا قال: یا رسول الله نسلم عليك كما يسلم بعضنا على بعض! أفلانسجد لك؟ فقال النبي: لا ينبغي أن يسجد لاحد من دون الله، ولكن أكرموا نبيكم و اعرفوا الحق لاهله. (بحارالانوار، ج25، ص262).
الرابع: قراءة الزيارات المأثورة كزيارة الجامعة و امين الله و عاشوراء و الوارث و… فان لم يقدر على قرائة الزيارة فيسلّم علی الامام و یصلّی علیه.
الخامس: صلاة الزيارة؛ ركعتين، بعد الزيارة. و الافضل ان يصلي صلاة جعفر بن ابي طالب(عليهما السلام). فعلى الزائرين ان لايتركوا صلاة جعفر في المشاهد الشريفة و في نهار كلّ جمعة.
* صلاة جعفر الطيار، أربع ركعات رکعتین رکعتین، و القراءة في الأولى الحمد و إذا زلزلت و في الثانية الحمد و العاديات و في الثالثة الحمد و إذا جاء نصر الله و في الرابعة الحمد و قل هو الله أحد. فإذا فرغ من القراءة في الركعة الأولى قال خمس عشرة مرة قبل أن يركع “سبحان الله و الحمد لله و لا إله إلا الله و الله أكبر” ثم ليركع و يقول في ركوعه مثل ذلك عشر مرات، ثم ليرفع رأسه من الركوع و يقول ذلك عشر مرات، ثم ليسجد و يقول في سجوده عشر مرات، ثم يرفع رأسه و يجلس و يقول ذلك عشر مرات، ثم يعود إلى السجدة الثانية و يقول ذلك عشر مرات، ثم يرفع رأسه و يجلس و يقول مثل ذلك عشر مرات، ثم يقوم إلى الثانية فيصلي الثانية مثل ذلك ثم يتشهد و يسلم ثم يقوم فيصلي ركعتين أخريين على هذا. وان نسى التسبیحات في حالة يقضيها في حالة اُخرى. هذه صلاة جعفر بصفتها الاصلیة، فلولم یقدر احد ان یصليها بهذه الصفة، فليصلي اربع ركعات ركعتين ركعتين باي سورة شاء و ليقل بعد صلاته “سبحان الله و الحمد لله و لا إله إلا الله و الله أكبر” ثلاثمأة مرة. (بحارالانوار، ج88، ص211).
السادس: بعد الزیارة و صلاتها، افضل الاعمال قرائة القرآن عند الائمة المعصومین. فما احلی من ان تختم کتاب الله بالتوجه و حضور القلب عند حجة الله و تسال الله عن یعطیک من علم القرآن و یوفقک العمل به. و قراءة الادعیة المأثورة عن الائمة في الكتب المعتبرة فانّ دعاء المعصوم قرآن صاعد.
السابع: و علی الزائر ان یتقي الذنوب خصوصا الكذب و الغيبة و اذى المومنين فانه بعین الله و في مشهد حجة الله. و على الزائر ان يصلّ النوافل المرتّبة مع العلم بانّ نافلة الصلوات المقصورة في السفر (الظهر و العصر و العشاء) تسقط. محمد سلطانی