خبر انتشار کتاب مکتب عرفان اجتماعی شیخ صفی الدین اردبیلی

کتاب «مکتب عرفان اجتماعی شبخ صفی الدین اردبیلی» تالیف دکتر سید سلمان صفوی در لندن  در ۳۸۰ صفحه منتشر شد.

این کتاب مشتمل است بر مقدمه و هشت فصل: «محیط فرهنگی- سیاسی عصر شیخ صفی­الدین»، «سلسله سیادت، خرقه و تشیع شیخ صفی­ الدین اردبیلی»، «عرفان اجتماعی» «اهمیت و ویژگی های مکتب شیخ صفی الدین»،  تفسیر بینامتنی،  «اصول طریقت صفویه»، «مثلث عرفانیِ محی­الدین، مولانا و شیخ صفی­الدین» و «مثلث اندیشه­ایِ شیخ طوسی، علامه حلی و شیخ صفی­الدین» و فرجام سخن است.

این کتاب در راستای پروژه کلان ایران­شناسی آکادمی مطالعات ایرانی لندن تألیف شده است.

بازشناسی مکتب عرفانی و طریقت شیخ صفی­الدین اردبیلی و معرفی آن به نسل جوان امروزِ مواجه با عرفان های کاذب و غرب زدگی، از الویت­ها و ضرورت­های فرهنگی است. در عصری که انسان گرگ انسان شده، طریقت عشق و شیدایی و فتوت اجتماعی، راه برون­رَفت از روزمرگی و انحطاط اجتماعی و معنوی است حتی اگر همچون سرنوشت شیخ صفی­الدین، سید صدرالدین موسی، خواجه علی سیاه­پوش، شیخ جنید و شیخ حیدر به آوارگی و شهادت منجر شود.

عرفان اجتماعی نهضت شیخ صفی­الدین و اخلاف ایشان، فصل تمایز آن با دیگر مکاتب و طرایق عرفانی است. «طریقت علویه صفویه» با استقرار عرفان اسلامی در متن جنبش اجتماعی اصلاح و تحول اجتماعی و تکیه بر اعتماد ملت به رهبران معنوی خود، با رهبری مهم­ترین نقطه عطف تاریخ ایران، ظرفیت عظیم تصوف اسلامی در تمدن­سازی اسلامی را به ظهور رسانید.

شیخ العارفین سید صفی­الدین اردبیلی خلف صالح حمزه بن امام موسی­کاظم (ع)  مؤسس ایران جدید پس از اسلام، در ادامه طریق انبیاء و اوصیاء نهضتی بنیان نهاد که امروز به ما رسیده است. از این ­رو درک ایران جدید بر مبنای فهم میراث معنوی – سیاسی – اجتماعی شیخ و با روش علمی، حیاتی است.

شیخ صفی­الدین اردبیلی، بزرگ­ترین عارف تمدن­ساز جهان اسلام و ایران، فرزند سید شیخ بابا جبرئیل»[i] و ذریّه امام موسی کاظم(ع)[ii] جدِّ امجد شاه اسماعیل و سلسله صفویه، پدر معنوی استقلال ایران، عارف تمدن­ساز جهان اسلام و مؤسس «طریقت علویه صفویه» است. شیخ(قدَّس سرُّه) گفتمان تصوف اجتماعی را با منش و شخصیت کاریزماتیک خویش نظریه­سازی و عملیاتی نمود.

در عصر ظلمت و سیطره کمیت­گرایی و دین­فروشی و مذهب وارونه، بازخوانی نهضت معنوی و تمدن­ساز شیخ صفی­الدین اردبیلی ضروری است. حضرت سلطان سید شیخ‌ صفی‌الدین(۶۵۰- ۷۳۵ هـ.ق.، اردبیل، ایران) مهم‌ترین عارف مجاهد در ایران و جهان اسلام است که نقش اجتماعی ماندگاری در تاریخ ایفا کرد. شیخ صفی‌الدین تقریباً ۲۹ سال پس از ویرانی اردبیل توسط مغولان، پای به عرصه وجود نهاد و بعدها با عنوان شیخ‌العارفین سید صفی‌الدین اردبیلی «طریقت علویه صفویه» را بنیان نهاد.

نسب این عارف مجاهد و تمدن‌ساز جهان اسلام، با نوزده واسطه به امام موسی‌کاظم(ع) امام هفتم شیعیان اثنی‌عشری[iii] و سلسله مشایخی ایشان به حضرت امام علی بن موسی­الرضا(ع) می‌رسد. شیخ صفی­الدین مؤسس «طریقت عرفانی صفویه» و پدر معنوی استقلال ایران پس از اسلام و جدّ امجد شاه اسماعیل و سلسله صفویه است. اجداد شیخ با هدف مجاهدت و ارشاد، از یمن به اردبیل مهاجرت کردند و مزار متبرک پدر و چند نسل از اجداد ایشان در کلخوران اردبیل است. زاویه و مقبره این عارف کم­نظیر در اردبیل، یکی از مهم­ترین و زیباترین آثار معماری جهان اسلام و ایران است. بقعه شیخ صفی­الدین اردبیلی در سال ۱۳۸۹ به عنوان میراث مشترک بشریت، در یونسکو به ثبت رسید.

شیخ صفی­الدین اردبیلی، عارفی کاریزماتیک و تجلیِّ جمال و جلال الهی بود. اقشار مختلف مردم تحت­تأثیر کاریزمای شخصیت عرفانی و اخلاق اجتماعی شیخ(قدَّس سرُّه) بودند.

طریقت و تعالیم حضرت شیخ صفی­الدین، منبعث از معارف قرآن­کریم و سنت محمدی و علوی است. آئین فتوت در «طریقت صفویه» با نفوذ معنوی در قلوب آحاد ملت، این جنبش عرفانی را در راستای برقراری عدالت و احقاق حقوق ملت و تثبیت معارف اهل­بیت(علیهم­السلام)، به نهضتی عرفانی- اجتماعی در نهادهای اجتماعی ایران مبدل نمود. پس از اسلام، جنبش عرفانی- اجتماعی صفویه منجر به تأسیس ایران مستقل و یک­پارچه گردید.

شیخ صفی­الدین مُنادی تقریب مذاهب اسلامی، عرفان اجتماعی وَ جمع بین شریعت، طریقت و حقیقت است. شیخ یک عارف و عالم شیعه اثنی­عشری هم­طراز سید بن طاووس، ابن فهد حلی و علامه حلی، اما با تأثیر تاریخی بسیار فراتر از آنهاست. جنبش عرفانی شیخ صفی­الدین در ادامه جنبش سربداران و مرعشیان است.

کتاب «مکتب عرفان اجتماعی شیخ صفی­الدین اردبیلی» در استمرار کتاب «عرفان ثقلین؛ مبانی نظری و عملی عرفان و طریقت صفویه»(۱۳۹۲) تألیف شده و مکمل کتاب «اهمیت شیخ صفی­الدین اردبیلی در تاریخ فرهنگ و تمدن تشیع و ایران»(۱۳۹۹)، و سه اثر عرفان­پژوه معاصر دکتر مهوش­السادات علوی؛ «اندیشه­های عرفانی و سیر احوالات شیخ صفی­الدین اردبیلی»، «سلطان­العارفین شیخ صفی­الدین­اردبیلی» و «زاهدنـامه» است.

طریقت و تعالیم شیخ صفی­الدین اردبیلی همچنان زنده است و در اقصی­نقاط عالم نورافشانی می­کند.

برای دانلود کتاب اینجا را کلیک کنید.

[i]. ابن­بزاز، صفوهالصفا، ص ۲۶.

[ii]. ابدال زاهدی(متوفای ۱۱۰۰ هـ.ق.) مؤلف کتاب «سلسله النسب صفویه»، نسب شیخ صفی‌الدین را تا امام موسی­الکاظم (ع) برشمرده: «حضرت شیخ (قدّس الله سرّه) شیخ صفی‌الدین ابوالفتح اسحاق ابن امین‌الدین جبرئیل بن قطب‌الدین بن صالح بن محمدالحافظ بن عوض ابن فیروزشاه زرین کلاه بن محمد بن شرف­شاه بن محمد بن حسن بن سیدمحمد بن ابراهیم بن سیدجعفر ابن سیدمحمد ابن سیداسماعیل ابن سید محمد ابن سیدقاسم ابن سیدابوالقاسم حمزه ابن موسی­الکاظم ابن جعفرالصادق ابن محمدالباقر ابن امام زین­العابدین ابن حسین ابن علی ابن ابیطالب (ع)».زاهدی، سلسله النسب صفویه، ص۱۰-۱۱. همچنین نگاه کنید: سیدسلمان صفوی، اهمیت تعالیم شیخ صفی­الدین اردبیلی.

[iii]. ابن­بزاز، صفوه­الصفا،  صص۲۶، ۷۰ * علوی، مهوش­السادات، اندیشه­های عرفانی و سیر احوالات شیخ صفی­الدین اردبیلی، ص۵. * صفوی، سیدسلمان، اهمیت شیخ صفی­الدین اردبیلی، صص۱۱۷-۱۲۱.