کتاب «موسیقی و عرفان» تالیف دکتر سید سلمان صفوی به زبان انگلیسی و فارسی از سوی آکادمی مطالعات ایرانی لندن منتشر شد. کتاب موسیقی و عرفان دارای یازده بخش، کتاب شناسی، نمایه و تصاویر در ۱۲۰ صفحه است.
فهرست مطالب کتاب عبارت است: چکیده، مقدمه، موسیقی عرفانی از دیدگاه روزبهان بقلی، موسیقی هرفانی از منظر پیشینی و پسینی، موسیقی عرفانی از منظر انتولوژیک و اپیستمولوژیک، تفاوت نگاه ملاصدرا و عرفا، خدمت تصوف به موسیقی اصیل، نسبت کلام و اوا در موسیقی، حلقه رابطه موسیقی با حکمت و عرفان، موسیقی و خلسه، فرجام سخن. نسبت و رابطه بین موسیقی و عرفان و تصوف از منظر آنتولوژیک، اپیستمولوژیک و فونکشنال در این تحقیق مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. از جنبه آنتولوژیک؛ «موسيقي عرفانی» تجلي جمال و نغمه الهي است كه در عالم ناسوت بنا به مرتبه نفس و یقین موسیقیدان و نوازنده ظهور مييابد. موسیقی و عرفان از منظر اپيستمولوژيك نوعي از هستي (Existence) به معناي عرفاني است (يعني جنبه ظلّي دارند) و هر دو روشي براي وصول به مبدأ اعلي به شمار میروند. بدین معنا که موسيقي علاوه بر این که گونهای از تجلي اسماء الهي است؛ از طريق «موسيقي عرفاني» امكان دستيابي به عالم ملکوت و لاهوت نیز فراهم ميگردد. اين جنبهی تركيبي و نزديكي موسيقي و عرفان است و حاصل همراهی آنها »بيداري» (Awareness) است. «بيداري»، معرفت، «آرامش» و «زیبایی» چهار جزء تفكيكناپذير «موسيقي عرفاني» است. «موسیقی عرفانی» یکی از کلیدهای دستیابی به حقیقت الهی است. البته از منظر عارفان و صوفیان؛ آن گونه از موسیقی که اسباب غفلت، جهل و گناه شود، مذموم و مطرود است و جایز نیست.
تاریخ فرهنگ انسان گواه است که در عموم ادیان، موسیقی از ابتداي تاريخ بشر به عنوان بخشي از ارتباط با حق و عبادت وجود داشته؛ اعم از اديان ابراهیمی و ادياني همانند شينتو، دائـو و بودايي[i] و به طور کلی هیچ جامعه عاری از موسیقی وجود نداشته است. آیت الله سید علی خامنه ای رهبر ایران راجع به موسیقی اصیل معتقد است که: «هنر موسيقي، تلفيقي از دانش، انديشه و فطرت خداداد است؛ که مظهر فطرت خدادادي در درجه اول، حنجره انسان ها و در درجه دوم ساز ها است که به دست انسان ها ساخته شده است.پس مي بينيد که پايه، پايه ي الهي است. حال اگر در اين زمينه به سراغ سروده هاي مولوي بروم و بگوييم موسيقي، انعکاس صداي افلاک است و آن را به عالم عرفاني مورد اشاره او وصل کنيم، از واقعيات به(عالم) تخيلات نقب زده ام. زيرا گفته هاي او در اين خصوص، شبيه خيال است و و طبعاً مفهوم ديگري خواهد داشت».[ii] مثلا سمفونی شماره پنج بتهوون و سمفونی شماره شش چایکوفسکی مقبول اغلب خدا جویان عالم است.اما «موسیقی عرفانی» گونهای عمیق و معنوی از موسیقی است که همراه با معرفت الهی و زیبایی است و راه عبادت و سلوک الی الله را هموار میکند. مولف کتاب «موسیقی و عرفان»، دکتر سید سلمان صفوی، از نوادگان حضرت شیخ صفی الدین اردبیلی قدس سره، دانش آموحته حوزه علمیه قم و دانشگاه لندن در حوزه مطالعات دینی است. جدیدترین اثر او «فقه الله اکبر»(۱۳۹۶) است. وی سرپرست علمی و سرویراستار «دانشنامه معاصر قرآن کریم» است که در سال ۱۳۹۶ در قم و لندن منتشر شد.
[i]. Lawrence E. Sullivan (Editor), Enchanting Powers: Music in the World’s Religions (Religions of th World (Harvard)), 1997.
[ii] هنر از ديدگاه مقام معظم رهبري، دفتر نشر و فرهنگ اسلامي، تهران، چاپ ششم، 1377. به نقل از: http://www.asriran.com/fa/news/488050/%D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D9%86%D8%B3%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%8A%D9%82%D9%8A-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%8A-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA