آکادمی مطالعات ایرانی لندن – LAIS
در راستای ایران شناسی، كتاب «سلطان العارفین شيـخ صفـي الـدين اردبيلي»، اثر جديد عرفان پژوه معاصر مهوش السادات عـلوي در 680 صفـحه با مقـدمـه سيد سلمان صفوي از سوي انتشارات آكادمي مطالعات ايراني لندن انتشار یافت. این كتاب در ده باب مشتمل بر 45 فصل، نمايه آيات قرآنحكيم، احادیث، اصطلاحات و مفاهیم و اماکن و سه نقاشی تاریخی از شیخ زاهد گیلانی، شیخ صفی الدین اردبیلی و سید صدرالدین صفوی تنظیم شده است.
در کتاب خانم علوی، شجره، خرقه و نسب شیخ صفی الدین اردبیلی(650-735)، تفاسیر شیخ صفی الدین بر آیات قرآن، احادیث، روایات، اشعار عرفایی نظیر سنایی،عطار، مولوی، کرمانی، اوحدی مراغه ای، فخرالدین عراقی، اصطلاحات و مفاهیم عرفانی، روابط شیخ صفی الدین با عرفا و اولیاءالله هم عصر و صاحب منصبان سیاسی و اجتماعی، کرامات و تعامل شیخ با اقشار مختلف مردم و علماء، اخلاق فردی و اجتماعی شیخ صفی الدین و مبانی طریقت صفویه بیان شده است.
در عصر سیطره کمیت برکیفیت، بازگشت به مفاهیم و تعالیم معنوی اسلام که در برخی از شخصیتهای تاریخی این مرز و بوم نظیر سهروردی، عطار، مولوی و حضرت شیخ صفیالدین اردبیلی تجلی عینی یافته، ضرورتی اجتنابناپذیر است. کتاب «صفوةالصفا در ترجمه احوال و اقوال و کرامات شیخ صفیالدین اسحاق اردبیلی» تألیف ابن بزاز اردبیلی، مولف قرن هشتم، مهمترین منبع شناخت زندگی و احوالات شیخ صفیالدیناردبیلی عارف بزرگ ایران و جهان اسلام است. این کتاب یکی از مهمترین منابع تاریخیِ فهم دقیق عرفان و تصوف وَ از اَسناد معتبر تاریخ اجتماعی ایران است.
مؤلف کتاب «صفوةالصفا»، درویش توکلی بن اسماعیل ملقب به ابن بزاز اردبیلی، از مریدان شیخ و معاصران شیخ صدرالدین اداماللهبرکته فرزند و جانشین شیخ قدّساللهسرّه بوده که در قرن هشتم ه.ق. میزیسته است. تاریخ نسخه مزبور کتاب «صفوةالصفا» 759 ه.ق به چند سال پس از رحلت شیخ قدّساللهسرّه(735) باز میگردد. این کتاب علاوه بر ارزشهای تاریخی – اجتماعی، یک سند برجسته در مورد تاریخ تصوف ایران و منبع قابلاعتباری برای بررسی و تحقیق پیرامون زندگی شیخ صفیالدین اردبیلی و دراویش معاصر ایشان است.
صفوةالصفا همسنگ «اسرارالتوحید» و «مناقبالعارفین» است. اما نثر کهن (قرن هشتم) و حجم گسترده آن مانع ارتباط نسل جوان با این کتاب ارزشمند عرفان و تصوف اسلامی شده است. لذا در این تحقیق ارزشمند خانم علوی کوشش کرده است تا بر اساس مدل تحقیقات مدرن ادبیات شکسپیر در بریتانیا، با حفظ مفاهیم و ساختار جملات، برای سهولت فهم مخاطبین جوان در این عصر، نثر کتاب در حد امکان ساده و روان و بر اساس نگارش امروز باشد. از سوی دیگر بر اساس سبک تحقیقاتی دکتر محمدرضا شفیعیکدکنی در برگزیده «اسرارالتوحید» ابوسعید ابوالخیر (آن سوی حرف و صوت «گزیده اسرارالتوحید»، انتشارات سخن، تهران 1388) در کتاب سلطان العارفین، بخش تعلیقات، شرح مختصری در باره فرزندان و اخلاف شیخ صفیالدین، مقبره متبرکه شیخ قدّساللهسرّه وَ همچنین اولیای متصوفه مذکور در متن بیان شده است. در اثر استاد شفیعیکدکنی معانی کلمات و اصطلاحت کلیدی مشکل در بخش تعلیقات ذکر شده، اما در این تحقیق برای تسهیل فهم خوانندگان، این مهم در متن کتاب صورت گرفته است. ترجمه آیات، احادیث و عبارات عربی وَ منابع احادیث به صورت پاورقی وَ آدرس آیات و منابع اشعار در متن ذکر شده است. در این تحقیق، بخشهای غیرضروری و حکایات مشابه به پیشنهاد دکتر شهرام پازوکی حذف شده، تا خوانندگان جوان به سهولت با منش و روش رحمانی شیخ صفیالدین اردبیلی؛ اسوه عرفان پویا، اجتماعی و تمدنساز ایران آشنا شوند.
این تحقیق بر اساس نسخه معتبر خطی صفوةالصفا (نسخه دیوان هند، شماره 1098، تحریر سال759 ه.ق)، تألیف درویش توکلی بن اسماعیل (ابن بزاز اردبیلی) به فیلم شماره 2563 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران انجام گرفته است.
نسخ خطی کتاب صفوةالصفا در کتابخانه مجلسشورایاسلامی، کتابخانه ملیایران، کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی دانشگاه تبریز، کتابخانه ملیتبریز، کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز، کتابخانه آستان قدسرضوی، موزه بریتانیا، کتابخانه ایاصوفیه استانبول و کتابخانه سالتیکوف شجدرین لنینگراد نگهداری میشود.
تحقیق حاضر بر مبنای مطالب مذکور؛ گزارش احوالات، رفتار، کرامات و گفتار حضرت شیخ صفیالدیناردبیلی قدّساللهسرّه، عارفِ تمدنساز ایرانی و پدر معنوی استقلال ایرانزمین، بر اساس منبع معتبر با نثری روان در چارچوب ادبیات عرفانی برای نسل امروز تنظیم شده است.
این کتاب برای ایران شناسان، دانشجویان رشته های عرفان اسلامی، فرهنگ و تمدن اسلامی، خاورمیانه و قفقاز شناسی، تاریخ اندیشه ایرانی مفید است.
خانم مهوش السادات علوی مولف کتب مولانا خداوندگار طریقت عشق؛ آیت الله کاشانی و سیاست؛ اندیشه های عرفانی و سیر احوالات شیخ صفی الدین اردبیلی، زاهد نامه است. جدیدترین تالیف انگلیسی خانم مهوش السادات علوی “رمزگشایی مثنوی مولوی” (Decrypting Rumi’s Mathnawi, Book Two) است که با مقدمه پرفسور نصر در لندن در تابستان 2016 منتشر شده است.
مرکز پخش در ایران:
تلفن: 22869217 – 88392516 – 88992961
ایمیل:chap.emruz@gmail.com
فهرست مطالب:
* مقدمه سید سلمان صفوی
* دیباچه
* مقدمه مؤلف صفوةالصفا:
فصل اول: ذکر خبر نبوى صلوات الله عليه و آله و سلم بر ظهور شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل دوم: ذکر خبر اولياءالله قبل از ظهور سلطانالمشايخ و العارفين شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
*باب اول:
فصل اول: ذکر نسب شیخ صفیالدین قدّس الله ســرّه
فصل دوم: ذکر کرامات وقت حمل شیخ صفــیالدین قدس الله سـرّه
فصل سوم: ذکر احوال وقت ولادت شیخ صفیالدین قدّسســرّه
فصل چهارم: ذکر احوال طفولیت شیخ صفیالدین قدّس الله سـرّه
فصل پنجم: ذکر احوال توفیق و طلب شیخ صفیالدین قدس الله سـرّه
نوم اول: ذکر توفیق یافتن شیخ صفیالدین قدس الله سـرّه
نوع دوم: ذکر طلب شیخ صفیالدین قدّس الله سـرّه
فصل ششم: ذکر وصال شیخ صفیالدین قدس الله سـرّه به مرشد الاقطاب و العارفین شیخ زاهد گیلانی قدس الله روحه
فصل هفتم: ذکر احوال شیخ صفیالدین قدسالله سـرّه در زمان شیخ زاهد قدسالله روحه
فصل هشتم: ذکر استخلاف شیخ زاهد قدس الله روحه به شیخ صفـیالدین قدس الله سـرّه و اجازه توبـه و تلقین ذکر
فصل نهم: ذکر شجره، خرقه و نسبت شیخ صفیالدین قدس الله سرّه با پیامبر صلوات الله و سلامه علیه و آله
فصل دهم: ذکر برخی از احوال و کرامات شیخ زاهد قدس الله روحه
نوع اول: ذکر نسب و ابتدای احوال شیخ زاهد قدس الله روحه
نوع دوم: ذکر برخی از کرامات شیخ زاهد قدس الله روحه
تکملــه: ذکر برخی از کرامات شیخ زاهد قدس الله روحه که پس از وصول به حیات باقی
فصل یازدهم: ذکر ارشاد پیامبر صلـوات الله و سلامــه علیــه و آلـه، امت را به شیخ صفیالدین قدس الله سره؛
در مناجات صادقه “مَن رَانی فِی المَنامِ فَقَد رَانی فَاِنَّ الشَیطانَ لا یَتَمَثـَلُ بی“
* باب دوم:
فصل اول: ذکر كرامات شیخ صفیالدین قدس الله سرّه در دریاها و گردابها
فصل دوم: ذکر كرامات شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه در نجات مردم در كوهها، بيابانها، برف، مـه و …
فصل سوم: ذکر كرامات شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه در نجات مردم از زندان، بیماری و دشمنان
* باب سوم:
فصل اول: ذکر نظر لطف محض شیخ صفیالدین قدّس الله سره
فصل دوم: ذکر كرامات شيخ صفىالدّين قدّس الله سرّه ناشی از آزردگی خاطر
فصل سوم: ذکر برخی از كرامات شيخ صفیالدين قدّس الله سرّه؛ جامع لطف و آزردگیخاطر
* باب چهارم:
فصل اول: ذکر تفاسیر شیخ صفیالدین قدّس الله سرّه بر آيات كلام الله حکیم
قسم اول: ذکر سؤال و جواب از شیخ صفیالدین قدّس الله سرّه به روايت شيخ صدرالدين ادام الله بركاته
قسم دوم: ذکر فواید و تفاسیر شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه بر آيات كلام الله حکیم؛
به روايت شيخ صدرالدين ادامالله بركته
فصل دوم: ذکر تفاسیر شيخ صفىالدّين قدّس الله سرّه بر چند حديث نبوى صلـوات الله و سلامــه علیــه و آلـه
در قالب سؤال و جواب از شیخ قدّس الله سرّه
قسم اول: ذکر تفاسیر شیخ قدّس الله سرّه بر احاديث نبوى صلـوات الله و سلامــه علیــه و آلــه
به روایت شیخ صدرالدین ادام الله برکات
قسم دوم: ذکر سؤال از شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه و بیان تفسیر در پاسخ؛
به روايت شيخ صدرالدّين ادام الله بركته
فصل سوم: ذکر تفاسیر شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه بر كلمات و عبارات مشايخ، به روايت شيخ صدرالدين ادام الله بركته
فصل چهارم: ذکر تفاسیر شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه بر ابيات عرفانی؛ به روايت شيخ صدرالدين ادام الله بركته
فصل پنجم: ذکر كلمات مطلقه مشتمل بر نصايح و مناهی از شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل ششم: ذکر برخى از كلمات منثور شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه؛ به روايت شيخ صدرالدين ادام الله بركته
* باب پنجم:
فصل اول: ذکر احوال جـــنّ
فصل دوم: ذکر كرامات شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه در باب حيوانات
فصل سوم: ذکر كرامات شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه در باب غيرحيوانات
* باب ششم:
فصل اول: ذكر سماع و وجد شيخ صفىالدین قدّس الله سرّه
فصل دوم[1]: اشعاری از شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
* باب هفتم:
فصل اول: ذکر اخبار شیخ صفیالدین قدّس الله سرّه از ضماير مردم
فصل دوم: ذکر كرامات شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل سوم: ذکر كرامات و مكاشفات شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه در باب احوال اموات
فصل چهارم: ذکر كرامات شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه؛ در رابطه با آثار قــدم شیخ قدّس الله سرّه
فصل پنجم: ذکر كرامات متفرقه شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
* باب هشتم:
فصل اول: ذکر متابعت شیخ صفیالدین قدّس الله سرّه از پيامبر صلــوات الله و سلامــه عليــه و آلـه
فصل دوم: ذکر مذهب شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل سوم: ذکر مجاهدات شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل چهارم: ذکر رياضتهای شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل پنجم: ذکر فراست شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل ششم: ذکر اجابت دعاى شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل هفتم: ذکر خلوت و اوصاف خلوت شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل هشتم: ذکر تقوی و زهد شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل نهم: ذکر آداب كلام شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل دهم: ذکر تواضع و وقار شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل یازدهم: ذکر حلم و حياى شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل دوازدهم: ذکر توكل شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل سیزدهم: ذکر قناعت شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل چهاردهم: ذکر يقين شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل پانزدهم: ذکر استقامت شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل شانزدهم: ذکر صبر شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل هفدهم: ذکر شكر شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل هجدهم: ذکر قيام شب و تقسیم اوقات روز شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
فصل نوزدهم: ذکر سخاوت و سماحت شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل بیستم: ذکر هيبت شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل بیست و یکم: ذکر علـوّ همّت شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل بیست و دوم: ذکر وفاى شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل بیست و سوم: ذکر صفاى شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل بیست و چهارم: ذکر خُلق شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل بیست و پنجم: ذکر ترک تكلّف شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
فصل بیست و ششم: ذکر حُسن صورت ظاهر شيخ صفىالدّين قدّس الله سرّه
فصل بیست و هفتم: ذکر سماع هواتف الهى توسط شيخ صفىالدين قدّس اللّه سرّه
* باب نهم:
فصل اول: ذكر بیماری شیخ صفیالدین قدّس الله سرّه
فصل دوم: ذکر رحلت شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه به حيات باقى
* باب دهم:
فصل اول: ذکر ظهور كرامات شيخ صفیالدین قدّس الله سرّه به واسطه واقعهها
فصل دوم: ذکر كرامات ظهور یافته پس از رحلت شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه وَ مشاهده صفت شیخ قدّس الله سرّه
فصل سوم: ذکر كرامات ظهور یافته پس از رحلت شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه به حیات باقی
* باب یازدهم:
فصل اول : ذکر عظمت معنوى شیخ صفیالدین قدّس الله سرّه؛ مشاهده شده توسط ارباب باطن از طریق مكاشفه يا در واقعه
فصل دوم: ذكر عظمت ظاهرى شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه از مشاهدات خلايق
فصل سوم: ذكر برخى از خلفاى جهانگير و مريدان شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه
* باب دوازدهم:
فصل اول: ذكر برخى از خلفاى عظام شیخ صفیالدین قدّس الله سرّه و بيان كرامت آنها رحمةالله عليهم اجمعین
فصل دوم: ذكر برخى از خلفای جزء و ساير مريدان شيخ صفىالدين قدّس الله سرّه و بیان کرامات آنها رحمةالله علیهم اجمعین
* خاتمه کتاب
- تعلــیقات
فصل اول: ذکر احوال اجداد و فرزندان بزرگوار شیخ قدّساللهسرّه
فصل دوم: مجموعه مقبره متبرکه شیخ قدّساللهسرّه
فصل سوم: ذکر اولیای متصوفه
- منابع
* نمایه آیات
* نمایه احادیث
* نمایه اعلام
* نمایه اماکن
* نمایه عمومی
[1] . شیخ حسین فرزند شیخ زاهد گیلانی، سلسلة التسب صفویه (نسب نامه پادشاهان با عظمت صفوی)، برلین، 1343، صص 29 – 35.
کلمات کلیدی: شیخ صفی الدین اردبیلی، عرفان، اسلام، ایران، مهوش السادات علوی، سید سلمان صفوی.