دکتر سید سلمان صفوی
یا رب به اهل بیت ندانم چه سان گذشت
آن روز شد عیان که رسول از جهان گذشت
(وصال شیرازی)
رسول رحمت، حضرت خاتم الانبیاء محمدمصطفی(ص) آخرین دستورات رهایی بخش الهی و بالاترين مراتب معرفت و معنويت و را برای همه اعصار برای بشريت به ارمغان آورده‌اند. دین او راه رحمت، بشارت، اخلاق، معنویت و عدالت است. دین بهروزی خلق در سایه رحمت خالق است. نبی مکرم اسلام(ص) جامع تعاليم، مراتب و مقامات انبيا و اولياءِ الهی است و نام و راه آن حضرت تا ابــد پايدار، فروزان و حيات بخش انسانها و جوامع بشری است. جسم او از میان ما رفته است اما معجزه اخلاق و کتاب او در سایه منش رحمانی او جاودانه شده است. او قله رفیع انسانیت، آزادی و مهر است.
از دِرم‌هــــا نــام شــاهــان بــرکَـنَـنـد / نـام احمـــــد تا ابـــد بـر مـــی‌زننــــد
نــام احمـــــد نـام جمــــله انبيــــاست / چون که صـد آمد، نود هم پيش ماست
(مولوی، مثنوی معنوی، دفتر اول، ابيات 1105ـ 1106 )
خداوند در کلام الله مجید در سوره صف میفرماید: اسلام محمدی نورى است درخشان از جانب خداى سبحان، كه كفار اهل كتاب میخواهند آن را خاموش كنند، ولى خدا نور آن را کامل میكند و اسلام محمدی خود را بر تمام اديان غلبه می دهد؛ هر چند مشركين نخواهند. محمدمصطفی(ص) همان پیامبری است كه عيسى بن مريم(ع) بنى اسرائيل را به آمدن او بشارت داد. پس بر مؤمنين است كه از او اطاعت کنند و در راه خدا، با اموال و جان خود جهاد نموده، رسول خدا را در دينش يارى كنند، تا خداى تعالى آنها را به سعادت برساند و ياری كند و در دنيا و آخرت فتح و پيروزى نصيب آنها نماید.
در سوره صف؛ به تسبیح و تقدیس خداوند، توبیخ کسانی که گفتارشان با کردارشان مطابقت ندارد، پیوستگی نهضت انبیاء و در طول بودن دین موسی و عیسی و محمد(ص)، پیروزی نهایی و قطعی اسلام محمدی و جهانگیر شدن نور آن، عبث بودن تلاش مخالفان برای جلوگیری از آن، تشویق انسانها به ایمان به خدا، جهاد با مال و جان و انفاق در راه خدا که موجب آمرزش گناهان و سعادت دنیا و آخرت میشود، اشاره شده است. مهمترین پیام وحی در سوره صف این است که: دین موسی و عیسی(علیهم السلام) در طول دین محمد(ص) قرار دارد، نـه در عرض آن وَ اسلام محمدی کاملترین و آخرین دین الهی است که همه پیروان راه حق، اعم از موسوی و عیسوی باید از آن تبعیت کنند تا به رستگاری کامل برسند.
حضرت مولانا جلال الدین مولوی عارف بزرگ جهان اسلام معتقد است؛ از آن رو که هیچ پیامبری به اندازه حضرت محمد(ص) کاشف اسرار حق نشد و باب معرفت را به روی بشریت نگشود؛ جامعیت و خاتمیت انبیای الهی از جانب خدای حکیم به نام او ضرب شده است.
ختــم هایـــــی که انبیا بگـــــذاشتند / آن به دیـــــن احمــــــدی بــرداشتند
قفـــــــل های ناگشــــــاده مانده بود / از کف اِنّـا فَتحنـــا بــرگشــــــــــود
بهر این خاتم شدست او که به جـود / مثــل او نـه بـود و نـه خواهنــد بود
چون که در صنعت بَرَد استاد دست / نه تو گویی ختم صنعت بر تو است
در گشــــاد ختــــم ها تـو خاتمــــــی / در جهان روح‌بخشـــــان حاتمــــی
هست اشـــــــارات محمد، المــــــراد / کل گشــاد انــدر گشاد انـدر گشـاد
(مولوی، مثنوی، دفتر6، ابیات 165-166، 171-174)
نبي‌اکرم خواجه کائنات “نور اوّل” است. جهان در حکم کالبد و ايشان “روح جهان” است. حضرت رسول واسطه و مقصودِ وجود جميع موجودات است. ايشان خُمي پيوسته و وابسته به درياي حق است. مقام و نيروي روحاني حضرت احمد از جبرئيل امين نيز فراتر و والاتر است چنان که در شب معراج، از مرتبه سدرة المنتهي نيز گذر کردند.
اشاره به آياتي از سورة نجم که فرموده است:{وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى* عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى} (نجم: 13 و 14). و همچنين احاديثي که واقعة شگفت معراج پيامبر اکرم را بيان کرده است. “فقال جبرئيل تقدم يا رسول الله ليس لي أن أجوز هذا المكان و لو دنوت أنملة لاحترقت” (بحارالأنوار ج18، ص382) برخي از شاعران بزرگوار چون مولوي و سعدي با توجه به اين روايات آن را به نظم آورده‌اند. مولوي اين گونه سروده است:
چون گذشت احمــد ز ســدره و مرصــدش
وز مقــــام جبـــرئـيــــل و از حـــدش
گفت او را هيـــن بپـــر انـــدر پـــــي‌ام
گفت رو رو مــن حـــريف تـــو نــــي‌ام
بــاز گفت او را بيــــا اي پـــرده ســــوز
مـن بـــه اوج خـود نـرفتستــــم هنـــوز
گفت بيــرون زيـن حــد اي خوش فــرِّ مـن
گــــر زنــم پــــري بســوزد پــرِّ مــن
(مثنوي، دفتر چهارم، نمودن جبريل خود را به مصطفي به صورت خويش و …، ابيات 46 به بعد).
شیخ سعدي نيز در ابياتي اين واقعه را اين گونه به تصوير کشيده‌است:
شبـــي بــرنشست از فلــک بـــرگـذشت
به تمکيـن و جـاه از مَلَــک بــرگــذشت
چنــان گـــرم در تيـــه قــربت بـرانـــد
کـه در ســدره جبــريل از او بـاز مـانــد
الی آخر . . . . .
(بوستان سعدي، مثنوي در نعت سيدالمرسلين ، ابيات 15 به بعد.)
حضرت محمد مصطفی (ص) “کشتیبان جهانیان” وَ شمع فروزان شب ظلم و جهالت است. بدون حمایت معنوی او، شیر نیز اسیر روبهان می گردد.
هیـن قُـم الـلـیـــل که شمعــی ای همــام شمـع، انــدر شب بود انــدر قیــام
بی فروغت، روز روشن هم شب است بی پنـاهت، شیر اسیر اَرنَب است
(مثنوی معنوی، دفتر چهارم، ابیات ۱۴۵۶ – ۱۴۵۷)
با رهبری و هدایت معنوی او، طریق نجات از سردرگمی ها و وصول به قله سعادت و حیات طیبه ممکن می گردد.
ره شناسی می بباید با لُباب هر رهـی را خاصـه انــدر راه آب
خیز بنگـر کاروان ره زده هر طرف غولی است کشتیبان شده
(مثنوی معنوی، دفتر چهارم، ابیات ۱۴۵۹ – ۱۴۶۰)
او با فریادرسی آدمیان در هر دوجهان، بی دریغ به درراه ماندگان و گرفتاران یاری می رساند.
ناگهانی آن مُغیث هردو کَون مصطفی پیدا شد از ره بهرِ عَون
(مثنوی معنوی، دفتر سوم، بیت ۳۱۳۲)
اخلاق محمدی خاتم الانبیاء معجزه بزرگ انسانی اوست. در برخورد با مردم و جامعه، قطب و شاهنشاه عالم ممکنات است. او دریای صفا و صمیمیت است وَ تندی و اخلاق ناپسند در وجود او راه ندارد.
راست فرموده با ما مصطفی قطب و شاهنشاه و دریای صفا
(مثنوی معنوی، دفتر سوم، بیت ۲۱۹۶)
او دریای کرم است؛ با جامعه و مردم مهربان تر و مشفق تر از خودشان است.
راست می فرمود آن بحر کرم بر شما من از شما مشفق ترم
(مثتوی معنوی، دفتر دوم، بیت۲۸۵۴)
خاتم الانبیاء حضرت محمد مصطفی(ص) “اسرافیل” است؛ با تعالیم و منش رحمانی خود، جامعه و بشریت را احیا می کند.
خیـز در دَم تـو به صــورِ سهمناک تا هزاران مُرده بر رُویَد ز خاک
چون تو اسرافیل وقتی، راست خیز رستخیزی ساز، پیش از رستخیـز
(مثنوی معنوی، دفتر چهارم، ابیات ۱۴۷۸- ۱۴۷۹)
او با خُلق عظیم خویش وَ به واسطه اخلاق پسندیده اش همگان را مجذوب می ساخت؛ زیرا ملکه شدن صفات و خصایل حمیده در وجود مبارک او، حاصل واصل شدن روح بزرگش به بارگاه حضرت حق جلّ جلاله و مقام صدق الهی بود. وَ إنَکَ لَعَلی خُلُقٍ عًظیم. (سوره القلم، آیه ۴)
وان عظیم الخُلق او، کان صفدر است بی تغیّر مقعد صدق اندر است
(مثنوی معنوی، دفتر چهارم، بیت ۳۷۸۹)
خداوند در بیان این منش ایشان میفرماید: پس به بركت رحمت الهی، با آنان نرمخو و پرمهر شدی و اگر تندخو و سخت دل بودی قطعا از پیرامون تو پراكنده می‌شدند. پس، از آنان درگذر و برایشان آمرزش بخواه و در كارها با آنان مشورت كن و چون تصمیم گرفتی بر خدا توكل كن، زیرا خداوند توكل كنندگان را دوست می‌دارد. (آل عمران، آیه 159)
حضرت محمد(ص) محسن، نرم خو، نرم دل و اهل رافت و بخشش و اعتدال بود. آخرین رسول الهی اهل اسراف و زیاده روی (انعام/141؛ اعراف/13) یا تبذیر و ریخت و پاش (اسراء/72) نبود و همواره بر عدالت و اعتدال عمل می‌كرد و فرمان می‌داد (مائده، آیه8؛ انعام، آیه152) حتی اگر به ضرر خودش یا خویشان خودش بود.امتی كه ایشان می خواست بسازد امت میانه رو بود که هرگز از دایره عدالت و میانه روی بیرون نمی‌رود. (بقره/143)
امروز بیش از هر زمانی ملت، سیاستمداران و دولتمداران ما نیازمند متخلق شدن به اخلاق محمدی هستند. اگر کسی در عزای آخرین رسول الهی است بهترین راه ابراز تسلیت به پیشگاه مقد س امام زمان(عج) پیروی از منش و رفتار زیبای حضرت محمد در خدمت به مردم و اعتلای زندگی دوستداران پیامبر رحمت است.
بی فروغت، روز روشن هم شب است بی پنـاهت، شیر اسیر اَرنَب است
آکادمی مطالعات ایرانی لندن، صفر 1393
کلمات کلیدی: رسول رحمت، محمد(ص)، اخلاق محمدی، اسلام، امت میانه رو، اسلام، مولوی، سوره صف، معجزه.
منبع: روزنامه اعتماد، 29 آذر 1393
http://www.etemaad.ir/Default.aspx?NPN_Id=39&PageNO=12