تعمیرات بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی، پدر معنوی ایران مدرن (۱۳۹۷-۱۳۹۹شمسی)

هستی السادات صفوی

 University of Exeter, UK

 

مقدمه

زاویه حضرت شیخ صفی الدین اردبیلی در اوایل قرن هشتم در اردبیل تأسیس شد و بنای اصلی مقبره شیخ صفی­الدین که گنبد الله الله است، در زمان شیخ صدرالدین موسی بنا شد و شاه طهماسب و شاه عباس با افزودن بناهایی، اصلاحاتی در آن نمودند. بدین­ترتیب زاویه و بقعه شیخ صفی­الدین طی پنج قرن تکمیل شد و به یک مجتمع عرفانی – هنری – سیاسی مبدل گردید. این مجموعه عرفانی – هنری مهم­ترین اثر معماری ایران پس از اسلام است که به عنوان میراث جهانی در یونسکو ثبت شده است.

این حرم شریف؛ مزار شیخ صدرالدین، شیخ ابراهیم (فرزند خواجه علی سیاه پوش فرزند صدرالدین)، مزار مادر شاه اسماعیل، بقعه شاه اسماعیل صفوی رهبر و بـانی استقلال ایران پس از نهصد سال اشغال کشور توسط اعراب و مغولان، مزار برخی مریدان شیخ صفی­الدین و  مزار شماری از شهدای جنگ مقدس چالدران است.

بقعه مبارک شیخ صفی­الدین اردبیلی حاوی دهها اثر بدیع در رشته‌های مختلف هنری از قبیل: عالی‌ترین نوع کاشی­کاری معرق و مقرنس، گچ‌بری کتیبه­های زیبا و نفیس، آثار خوش­نویسی خوش­نویسان بزرگ دوره صفوی (میر عماد، میر قوام الدین، محمد اسماعیل و …) منبت­کاری، نقره­کاری، تذهیب، نقاشی و تنگ­بری است. مجموعه معنوی – هنری شیخ صفی­الدین از ساختار معماری با شکوهی برخوردار است که تجمیع فضایل هنری مذکور آن را در مجموعه‌ معماری­های جهان، شاخص و ممتاز نموده‌ است. این مکان علاوه بر جاذبه معنوی بسیار قوی، در حال حاضر از اماکن معنوی ایران و زیارتگاه سالکان جهان از کشورهای مختلف است.

یکی از بخش­های مهم تحقیق پیرامون بقعه حضرت شیخ صفی­الدین اردبیلی؛ تاریخ تکمیل و تعمیرات این مجتمع مقدس است. اینجانب از سال ۱۳۹۰ شمسی در دانشگاه لندن و اینک در دانشگاه اگزیتر به تحقیق پیرامون «فلسفه معماری بقعه شیخ صفی­الدین اردبیلی» پرداخته­ام و در سه سفر تحقیقاتی به اردبیل برای عکاسی و تحقیقات میدانی، غالباً با مشکل دست­یابی به منابع مستند در باره عملیات صورت گرفته در این بقعه مواجه شده­ام. متأسفانه مرمت­هایی که در دوره جمهوری اسلامی  صوت گرفته، مشخص نیست به طور منظم و منقح چگونه ثبت و ضبط شده و سازمان میراث فرهنگی در تهران و اردبیل نیز در این مورد پاسخ­گو نیستند.

پیشنهاد می­شود سازمان میراث فرهنگی اسناد با ارائه عکس­ها و گزارش­ عملیات انجام شده اعم از کاوش­های باستان­شناسی و تعمیرات بقعه شیخ صفی­الدین و بقعه شیخ کلخوران (به صورت دیجیتالی) در سایت سازمان میراث فرهنگی، امکان دسترسی و بهره­برداری علمی دانشجویان و محققین ایران­شناسی از اقصی نقاط جهان را فراهم کند.

طی این سفرهای تحقیقی آقای بیوک جامعی، جناب دکتر حاجی­زاده و آقای نادر فلاحی مدیران اسبق و فعلی سازمان میراث فرهنگی اردبیل اطلاعات مفیدی در اختیار گذاشتند. برخی کارشناسان سازمان میراث فرهنگی اردبیل نظیر خانم فریبا متولی، دکتر یوسفی، دکتر عینی و آقای توحید قوام و در تهران جناب دکتر خوش­نویس و خانم مریم پیرهادی همکاری علمی مؤثری در این تحقیق نمودند. دکتر هدایتی محقق اردبیلی نیز سخاوتمندانه برخی مستندات علمی خود را در اختیار گذاردند که از همگی صمیمانه تشکر می­کنم.

در این راستا گزارش مرمت بقعه شیخ صفی­الدین اردبیلی (فروردین ۱۳۹۷ الی تابستان ۱۳۹۹) توسط آقای فلاحی مدیریت اداره کل میراث فرهنگی استان اردبیل برای دکتر سید سلمان صفوی خلف صالح حضرت شیخ صفی­ الدین ارسال گردید. خلاصه عملیات ترمیمی این دوره براساس گزارش مذکور به اطلاع محققین و دانشجویان ایران شناسی، معماری، هنر و باستان­شناسی می­رسد.

برای خواندن مقاله اینجا را کلیک کنید.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.