Google+
   “دانشنامه معاصر قرآن کریم” به سرپرستی علمی و سرویراستار دکتر سید سلمان صفوی منتشر شد.
مهر ۲, ۱۳۹۶ – ۵:۳۷ ق.ظ | No Comment

 
“دانشنامه معاصر قرآن کریم” به سرپرستی علمی و سرویراستار دکتر سید سلمان صفوی توسط آکادمی مطالعات ایرانی لندن در قم و لندن همزمان با دهه …

ادامه مطلب »
Transcendent Philosophy Journal

Islamic Perspective Journal

انتشارات آکادمی

ماهنامه فرهنگ اسلامی

Home » اندیشه, گفتگو

سرگذشت دایره المعارف تشیع در گفت و گو با بهاء الدین خرمشاهی – زمینه و زمانه دایره المعارف تشیع

Submitted by on شهریور ۸, ۱۳۹۰ – ۱:۵۷ ق.ظNo Comment
سرگذشت دایره المعارف تشیع در گفت و گو با بهاء الدین خرمشاهی – زمینه و زمانه دایره المعارف تشیع

عارف آهنی

آکادمی مطالعات ایرانی لندن – (LAIS)

– سرگذشت پر فراز و نشیب یکی از مرجع‎های دینی امروز رو که دایره‎المعارف تشیع نام دارد بیان می‎کنم. اگرچه در طول تاریخ ۲۸ ساله‎ی این سازمان و این کتاب مرجع چند بار پیش آمده است که با رسانه‎ها گفتگو کرده‎ایم ولی شاید بتونم ابن‎بار اطلاعات تازه‎ای هم بدهم و تمام فراز و نشیب‎هارو و نقاط برجسته‎رو بگویم. در سال ۱۳۶۲ بنیاد اسلامی طاهر که زیر نظر مرحوم ابوالفضل تولیت که آخرین متولی آستانه حضرت معصومه در قم بودند پیشنهاد شد به بنده و سرورانم کامرانی فانی و منوچهر صدوقی که آنها را می‎شناسید. ما مذاکره کردیم که چه مرجعی در بیاوریم. دیدیم که مردم تشنه‎ی اطلاعات راجع ب گذشته‎ی اسلام و تشیع هستند. اول فکر کردیم دایره‎المعارف اسلام را دربیاوریم ولی گفتیم که ما این دایره‎المعارف را داریم بعد دیدیم که تشیع مظلوم واقع شده و بدین‎ترتیب موافقت شد که دایره‎المعارف تشیع باشد. تشیع بیشتر فرهنگ را نشان می‎دهد ولی شیعه انسان‎ها را نشان می‎دهد. باری این اسم تصویب شد و از جناب دکتر مهدی محقق دعوت کردیم که سرپرستی این کار را عهده‎دار شود. ایشان هم به‎تازگی از دانشگاه تهران بازنشسته شده بودند و فراغت داشتند و با روی باز پذیرفتند. اولین گام ما این بود که یک طرح تدوین منتشر کنیم که منتشر هم کردیم. اسمش طرح تدوین دایره‎المعارف تشیع و فهرست عنوان‎های مقالات زیر نظر دکتر مهدی محقق است. این کتابچه‎ایست که مقدمه‎ی مفصل فارسی و یک مقدمه‎ی کوتاه انگلیسی دارد و نزدیک ۲۰۰ صفحه است. در دو ستون عنوان مقالات آمده است. طرح دایره‎المعارف جوری بود که ما پیش‎بینی کرده بودیم در کمتر از یک نسل که مورخان ۳۰ سال می‎شمرند ما بتوانیم این را به پایان برسانیم.

مؤلفان اصلی دایره‎المعارف: دکتر پرویز اسقایی، دکتر مرتضی اسدی، حسن انوشه، دکتر شهرام پازوکی، حجت‎الاسلام سید مهدی حائری قزوینی، سید محمد حسینی، دکتر اصغر جاوده، مرحوم ابوالقاسم رفیعی مهر‎آبادی، مرحوم محمدحسین روحانی، مرحوم دکتر عباس زریاب‎خویی، استاد عبدالحسین شهیدی صالحی، دکتر حسین قریشان‎لو، مرحوم دکتر حسین کریمی، مرحوم دکتر محمدحسین شامخ فریمانی، حجت‎الاسلام محمد صادق نصیری و دکتر پرویز ورجاوند.

مؤلفان ما بیش از اینها بودند. مؤلفان اصلی اینها بودند، مؤلفان جوان‎تر هم در ویرایش مقالات کمک می‎کردند. اولین اتفاق این بود که آقای دکتر مهدی محقق رفتند برای تأسیس یک دانشنامه‎ی اسلامی به نام جهان اسلام و بعد چندین سرپرست دعوت کردند. ما مؤلفان را رشته‎ای و تخصصی انتخاب کرده بودیم مثلاً یک نفر مقالات قرآنی می‎نوشت یک نفر هنر شیعه و ایرانی را می‎نوشت و به همین ترتیب. یعنی ما حدود ۲۵-۲۰ رشته را تفکیک کرده بودیم و همین تعداد هم مؤلف داشتیم و همه چیز به‎خوبی پیش می‎رفت و برای اینکه یک تنوعی باشد بگویم که ما کلمه‎ای ۵ ریال می‎دادیم و اکنون در دایره‎المعارف بزرگ اسلام زیر نظر کاظم بجنوردی کلمه‎ای ۲۴۰ تومان می‎پردازیم. یه وقتایی مدیرای اونجا می‎گفتند که ما فقط خرج ایاب و ذهاب درمی‎آوریم.

باری وقتی دکتر محقق رفتند برای ما مشکل پیش آمد و جانشین برای ایشان آمدند که جناب استاد سید احمد صدر آقا سیدجوادی هستند، که هنوز هم در قید حیات هستند و سرپرست کل این دایره‎المعارف از همان جلد اول تا به امروز که اواخر تیز ۱۳۹۰ هست ایشان ما را یاری می‎فرمایند. پیوستن جناب سید جوادی خیلی مشکل‎گشا بود و کار به‎‎خوبی پیش رفت و اگر مؤلفی به رحمت خدا می‎پیوست یا می‎رفت با جاهای دیگر همکاری کند…

ما به همین ترتیب پیش می‎رفتیم، در سال ۶۶ ما توانستیم بعد از ۴ سال کار اولین جلدمان را منتشر کنیم و وقتی که ما جلد اول را منتشر کردیم چنانچه روی جلد اول نوشته آب تا احیا بنیاد خیریه و فرهنگی شط به ما کمک کرد چون بنیاد اسلامی طاهر با مسائلی که پیش آمد دیگر نتوانست ادامه دهد و پشتیبانی‎اش را از دست دادیم و داشتیم تعطیل می‎شدیم تا اینکه یکبار آقای فانی با سید محمدمهدی جعفری گفته بودند که با بنیاد خیریه شط من صحبت می‎کنم. مدیر این بنیاد خیریه خانمی بودند به نام فهیمه محبی که تشریف آوردند و به ما کمک کردند. این خانم که در زمستان ۸۵ به رحمت خدا رفتند باز برای ما مشکل ایجاد شد. این بزرگ بانو حتی خانه‎ی ملکی خودشان را فروختند و صرف این دانشنامه کردند. این گفتنش آسونه ولی چه کسی تا به حال این کار را کرده است؟ حتی ایشان زمان مرگش هم ۵۰ میلیون بدهی داشتند.

ایشان فقط مدیریت می‎کردند و در مسائل علمی دخالت نمی‎کردند و ۱۳ جلد با مدیریت ایشان و سرپرستی علمی استاد سید جوادی و دستیاری کامران فانی و بنده منتشر شد. جناب ………. هم بعد از ۶۵ سال و کارهای فراوانی که داشتند نتوانستند به کار ادامه دهند و من به نیکی از ایشان یاد می‎کنم و اصلاً ایشان بودند که پیشنهاددهنده‎ی اولین بودند و ایشان ما را دعوت به کار کردند. بعد از سال ۸۸ ما ۶ ماه در حال تعطیل بودیم. یک آپارتمان کوچک هم که کل سازمان تشیع بود در خیابان فلسطین تقاطع انقلاب ساختمان مهر.

باز هم اینبار آقای کامران فانی با دکتر حسین غفاری استاد فلسفه دانشگاه تهران و مدیر انتشارات حکمت صحبت کردند و ایشان گفته بودند که ما می‎توانیم ولی آیا می‎توانیم امتیاز این دایره‎المعارف را بگیریم؟ گفتیم بله حدود ۵ میلیون بدهی دارد این دایره‎المعارف و الان داره جلد ۱۴ آماده می‎شود. دو جلسه مذاکره کردیم و همه چیز به‎خوبی پیش رفت و جای خانم محبی خالی بود که توانسته بودند با مدیریت عالی ۱۳ جلد را منتشر کنند. انتشارات حکمت که پذیرفت خود دکتر غفاری فقط یک نظارت دورادور داشت و ما سازمان را حفظ کردیم و جوانترها را وارد سازمان کردیم و در طول تاریخ کار ما حدود ۱۰ نفر از پیشکسوتان این دایره‎المعارف فوت کرده‎‎اند. کمتر از یک سال است که ما در طبقه‎ی دوم انتشارات حکمت مستقر شده‎ایم و ما هر روز از ۴ بعد از ظهر تا ۹ شب به دایره‎المعارف می‎رفتیم بعدش دوشنبه‎ها هفتگی بعدش اولین دوشنبه‎ی هر ماه که علما می‎آیند و کارها را انجام می‎دهیم.

در این فاصله‎ی یک ساله انتشارات حکمت با همکاری خوب دکتر امیر مازیار معاون علمی انتشارات توانسته‎ایم یک جلد دیگر هم که همان جلد چهاردهم باشد منتشر کنیم و رسیدیم به آغاز حرف میم. اکنون داریم کلی مقالات جمع می‎کنیم برای حرف میم چون حرف میم خیلی زیاد است و خودش به‎تنهایی یک جلد می‎شود. اکنون رونق گذشته بازآمده و حدود ۳ نفر مؤلف جدید و جوان هم وارد سازمان کرده‎ایم. وقتی میم را در جلد پانزدهم منتشر کنیم می‎ماند ن و هـ ی یعنی ۴ حرف کم مقاله که احتمالاً در ۱۶ یا ۱۷ جلد تمام می‎شود. پس تا پایان امسال حرف میم درمی‎آید. تا پایان ۹۱ دو حرف دیگر و پایان ۹۲ دو حرف آخر. ولی این پایان کار ما نیست بلکه باید برگردیم و مقالات را روزآمد و اصلاح کنیم. بر کار ما نقدها نوشته‎اند. علمی‎ترین نقد را استاد دکتر یارشاطر که سرپرست دانشنامه ایرانیکا که به انگلیسی در آمریکا منتشر می‎کنند هستند نوشته‎اند.

این سیری کلی بود از تاریخ دایره‎المعارف و مؤلفان آن. هر جلد حدوداً ۲۰۰۰ مقاله دارد. یعنی مقالات بلند است ولی‎ به‎طور کلی در دو صفحه‎ی روبه‎روی هم ۴ الی ۵ مقاله است.

از بعد محتوایی مقالات:

یک پیشگفتار مفصلی نوشته‎ایم: در آنجا دایره‎المعارف‎های بزرگی که یا اسلامی بوده یا شیعه ما بهش اشاره کردیم مثل دایره‎المعارف اسلامیه ایران و معارف شیعه امامیه اثنی‎عشریه که یک یا دو جلد بیشتر منتشر نشده و ادامه نیافته، دایره‎المعارف عَلَمی که در سی جلد منتشر شده به زبان عربی، دایره‎المعارفه الاسلامیه الشیعیه که جدی‎ترین دایره‎المعارف تشیع است که زیر نظر استاد حسن‎الامین نوشته شده، دایره‎المعارف اسلام، دانشنامه قدکترمایران و اسلام، لغت‎نامه دهخدا، دایره‎المعارف فارسی غلامحسین مصائب، نکته‎ی مهمی که باید به آن اشاره کرد این است که مقالات دایره‎المعارف تشیع عینی و مستقل از عقیده‎ی شخصی است. یدالله سحابی یک روزی به مقاله‎ی آدم انتقاد کرد و ما در مقاله‎ی آدم هم نظر علامه مجلسی را آوردیم و هم ایشان را. مثلاً من عقیده‎ی شخصی خودم را درباره‎ی حافظ نمی‎نویسم بلکه عقیده‎ای که از منابع برمی‎آید را می‎نویسم. چیزی را که سنت ما گفته می‎نویسم. مثلاً بنده دلایل شیعی بودن و دلایل سنی بودن حافظ را در ترازو گذاشته‎ام و در نهایت ثابت کرده‎ام که حافظ با همه‎ی گرایش‎هی شیعی اهل سنت است یعنی اشعری شافعی است، اشعری در علم کلام و اعتقادات و شافعی در فقه و فروع احکام. بعد از آن ما محتوا را گفته‎ایم اطلاعات فقهی، کلامی، ادعیه و …… ادبا و ادبیات فارسی، معرفی اماکن جغرافیایی، شرح حال و زندگی‎نامه، اصطلاحات منطقی، فلسفی، عرفانی و هنر و باستان‎شناسی و اماکن باستانی، کتاب‎های نویسندگان و شیعه و … که در هیچ‎جا پیدا نمی‎شود.

ما این مقالات را از منظر شیعی نوشته‎ایم ولی به شیوه‎ای انسانی مثلاً مقاله‎ی ما در باره‎ی ابوبکر باعث شد بعضی‎ها اشک شوق بریزند. همین مقاله در قم در میان عده‎ای از آیات عظام مورد بحث قرار گرفته بود. ما فقط یک اشتباه کردیم و آن این بود که ما مقاله‎ی اهل حق را به کسی دادیم بنویسد که خودش انشعابی از اهل حق بود و منتقد اهل حق بود و به آنها شیطان‎پرستی، خوردن محرمات و … نسبت می‎داد. که باعث شد عده‎ای شکایت کنند. ما از آنها دعوت کردیم و گفتیم شما یک مقاله بی‎طرفانه در باره اهل حق بنویسند تا چاپ کنیم. در اولین جلد بعد از آن ما این را چاپ کردیم و انتقاد آنها را به‎طور علمی پاسخ گفتیم.

Leave a comment!

Add your comment below, or trackback from your own site. You can also subscribe to these comments via RSS.

Be nice. Keep it clean. Stay on topic. No spam.

You can use these tags:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

This is a Gravatar-enabled weblog. To get your own globally-recognized-avatar, please register at Gravatar.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.