Google+
   “دانشنامه معاصر قرآن کریم” به سرپرستی علمی و سرویراستار دکتر سید سلمان صفوی منتشر شد.
مهر ۲, ۱۳۹۶ – ۵:۳۷ ق.ظ | No Comment

 
“دانشنامه معاصر قرآن کریم” به سرپرستی علمی و سرویراستار دکتر سید سلمان صفوی توسط آکادمی مطالعات ایرانی لندن در قم و لندن همزمان با دهه …

ادامه مطلب »
Transcendent Philosophy Journal

Islamic Perspective Journal

انتشارات آکادمی

ماهنامه فرهنگ اسلامی

Home » معرفی کتاب, مقالات

دکتر سید سلمان صفوی: اهمیت و ویژگی های دانشنامه معاصر قرآن کریم

Submitted by on آذر ۳, ۱۳۹۶ – ۱۰:۲۱ ق.ظNo Comment
دکتر سید سلمان صفوی: اهمیت و ویژگی های دانشنامه  معاصر قرآن کریم

سرپرست علمی و سر ویراستار: دکتر سید سلمان صفوی

«دانشنامه معاصر قرآن­ کریم»؛ یک دانشنامه قرآنی روان برای هر خانواده مسلمان.

قرآن­ حکیم؛ کلام الله است که به آخرین رسول الهی حضرت محمد مصطفی(صلوات الله علیه) وحی شده است. قرآن­ کریم در ساختن فرهنگ و تمدن جهانی به طور عام و تمدن اسلامی به طور خاص؛ نقش اساسی داشته است. قرآن­ حکیم مهم­ترین منبع اسلام ­شناسی است. کتاب مقدس قرآن­ کریم مشتمل است بر مسائل اصلی مربوط به مبدأ و معاد، هستی­ شناسی، شناخت­ شناسی، جهان­شناسی، انسان­شناسی، معرفت عقلی و قلبی، احوالات و مأموریت­های انبیای الهی، تیپ ­شناسی انسان بر اساس ایمان و عمل(متقین، مؤمنین، مخلصین، مجاهدین و صالحین در برابر فاسقین، کفار، مشرکین، منافقین و قاعدین)، فقـه ­الجوارح، فقـه­ النفس، فقـه اخلاق، فقـه الله اکبر، تیپ­شناسی جوامع و نظام اقتصادی، سیاسی، اخلاقی، ایمانی و اجتماعی اسلام.

بر اساس قرآن­ کریم؛ فرهنگ و تمدن اسلامی طی پانزده قرن ساخته شده و همواره در ابعاد مختلف زندگی بشریت در حوزه ایمانی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، هنری اخلاقی، معنوی، عقلی، علمی، روابط بین­الملل و معادلات جهانی قدرت تأثیری شگرف داشته است. امروزه فرهنگ و تمدن قرآنی یکی از موضوعات اصلی روابط بین­ الملل، دیپلماسی و ساختار جهانی قدرت است. قرآن­حکیم در این دوران؛ بیش از هر زمان دیگری زنده و پویاست و در آینده جهان و روابط بین ­الملل نقش تعیین کننده دارد. روزانه دهها سؤال پیرامون قرآن­ کریم مطرح می­شود که نیازمند پاسخ سریع و صیحیح از جانب یک منبع علمی معتبر است. از این رو در دوره چالش یا گفتگوی تمدن­ها؛ شناخت قرآن­ حکیم بیش  از هر زمان دیگر اهمیت یافته است.

«دانشنامه‌نویسی» از قدیم در فرهنگ مسلمین رایج بوده است. دانشنامه عرفانی – اخلاقی: «احیاء علوم الدین» غزالی و «المحجه البیضاء» فیض کاشانی؛  دانشنامه فلسفی: «اسفار اربعـه» صدرالمتألهین؛ دانشنامه روایی: «بحارالانوار» علامه مجلسی و «صحیح» بخاری؛ دانشنامه فقهی «الخلاف فی الاحکام» شیخ طوسی و «جواهرالکلام» نجفی؛ دانشنامه علوم قرآنی: «الاتقان فی علوم القرآن» سیوطی؛ دانشنامه علم حدیث: «علوم الحدیث» حاکم و «الکفایـه» خطیب بغدادی و دانشنامه در علم رجال شناسی: «رجال» نجاشی و «رجال» طوسی به سبک قدما از این جمله است.

در اروپا از قرن هجدهم؛ در گذر زمان تحولات عمده­ای در زمینه دانشنامه‌نویسی از جهت نوع مداخل‌، ترتیب قرار گرفتن مطالب در کنار یکدیگر، ملاک گزینش مداخل‌، شناسه هر مدخل و چند لایه شدن بدنه مدخل رخ داده، نظیر «دانشنامه بریتانیکا». امروز دانشنامه­نویسی و دایرهالمعارف‌نویسی تکامل یافته است. تفاوت دانشنامه­ های قدما با دانشنامه­های جدید نظیر دانشنامه­های «رُتلـیج»، «لیــدن» «کلمبیا»، «استنفورد» و «آکسفورد»؛ در سهولت دست­یابی، گزینش مداخل، چینش مفاد مداخل و مستندات و رویکرد تاریخی آنهاست. امروزه علاوه بر دایره المعارف­های عمومی نظیر «دایرهالمعارف بریتانیکا»؛ در اغلب رشته­ها دانشنامه­ های تخصصی تألیف شده، نظیر «دانشنامه فلسفه» پـل ادواردز در هشت مجلد، «دایرهالمعارف دیـن» میرچا الیـاده در شانزده مجلد و «دانشنامه فلسفه» استنفورد که الکترونیکی است.

«آکادمی مطالعات ایرانی لندن» مفتخر است که سومین دانشنامه خود را پس از «دانشنامه فرهنگ مکتوب عرفان و تصوف»، «دانشنامه سیاسی انقلاب اسلامی ایران(۱۳۵۷-۱۳۸۷)»؛ تحت عنوان «دانشنامه معاصر قرآن کریم» منتشر نموده است.

ویژگی­های کلی دانشنامه معاصر قرآن­ کریم:

تعریف دانشنامه: با توجه به عمر کم دانشنامه­ نویسی مدرن در ایران (حدود پنجاه سال، دانشنامه مصاحب، ۱۳۴۵، چاپ جلد اول) تعریف مشخصی از آن در ذهن عموم ثبت نشده است. لذا برای تعریف این دانشنامه باید تأکید شود که این دانشنامه؛ نـه معجم ­المفهرس است، نـه فرهنگ لغات قرآن وَ نـه تفسیر موضوعی قرآن­ کریم؛ بلکه یک منبع زودیابِ سیتماتیک با روش کوئیک رفرنس با مداخل درون­متنی و برون­متنی در مورد قرآن­کریم است که مخاطبان را از مراجعه به منابع مختلف بی‏نیاز می­کند و با زبانی ساده و روان؛ به اختصار، مستند و دقیق به پرسش‏های مخاطبان پاسخ گفته، آنها را در جریان اساسی‏ ترین مطالب مرتبط با قرآن و نکات اساسی پژوهش‏های متفکران در این زمینه قرار می­دهد.

«دانشنامه فرهنگ معاصر قرآن­کریم»؛ تبیین ابعاد معنوی، اخلاقی، اجتماعی، هنری، سیاسی و اقتصادی تعالیم قرآن­ حکیم است. این دانشنامه کوششی علمی جهت معرفی فرهنگ معاصر قرآن­ کریم به انسان معاصر است تا سریعاً  با تکیه بر یک منبع معتبر و علمی؛ حقیقت این کتاب آسمانی را به دور از هیاهوی تبلیغاتی و رسانه­ای دریابد. این دانشنامه به صورت تحقیق میان رشته­ای صورت گرفته و حاصل تفکر و تخصص جمعی از نویسندگان حوزوی و دانشگاهی است. با در نظر گرفتن نیازهای تخصصی متنوع؛ دانشنامه ­نویسی به صورت فردی ممکن نیست؛ شبیه تفاوت تخصصی مقالات دکتر هستی­ السادات  صفوی با حجهالاسلام و المسلمین محققیان و تفاوت مقالات آیت­ الله کوشا با دکتر عزتی پرور. یعنی جناب کوشا مقالات دکتر عزتی پرور و دکتر هستی صفوی را نمی توانست بنویسد و آنها بر عکس.

پانزده ویژگی­ دانشنامه معاصر قرآن­ کریم نسبت به تحقیقات مشابه در غرب و ایران:

  • استفاده از روش کوئیک رفرنس؛ منبع زودیاب و مستند قرآنی.
  • هنـد بوک؛ قطع رحلی یک جلدی در ۱۲۲۰ صفحه.
  • رویکرد تاریخی.
  • ترتیب الفبایی مداخل.
  • توجه به نیازهای فکری انسان معاصر. عدم طرح مباحثی نظیر امه و عبد.(کنیز و برده) و طرح مباحث جدید نظیر حقوق بشر، الیناسیون و رسانه.
  • رویکرد تقریب مذاهب اسلامی.
  • رویکرد حکمی که برآیند آن امر هدایت است.
  • ارجاع به متون معتبر کلاسیک و معاصر وارائه کتاب­نامه کامل برای مطالعه بیشتر علاقه­مندان.
  • نثر سلیس و روان.
  • چاپ چهار رنگ؛ مشخصن نمودن عنوان مدخل، نشانه، متن، منابع و آیات با چهار رنگ.
  • «نـگاه عصـری»: برای مثال در باب «الینـاسیـون»؛ دیدگاه دکتر علی شریعتی که تلفیقی از تفکر قرآنی و فلسفه و جامعه شناسی معاصر است، گزارش شده و یا پیام­های جهانی قرآن­حکیم معرفی شده­اند. در باب مداخل درون فرهنگی نیز بازخوانی قرآن­کریم بر اساس نیاز انسان معاصر صورت گرفته، البته به گونه­ای که منجر به اختلال در نگرش تاریخی نگردد. هم­چنین به عنوان مثال در باب «عـدل»؛ عموماً در مطالب قدما؛ «عـدل» به معنای فعل الهی طرح شده، در حالی که متفکران معاصر نظیر استاد محمدرضا حکیمی «عـدل» را به مثابه پیام و شاخص جوهری نظام اجتماعی اسلام معرفی می­کنند، چنان که «توحیـد» را پیام اساسی متافیزیک اسلامی می­دانند. مداخل «فقـر»، «طاغوت»، «حیات طیبه»، «نظم» و «حکومت» نیز از این شمارند.
  • ­به تصویر کشیدن تأثیر قرآن­کریم در اندیشه قله­های ادب فارسی از حکیم فردوسی تا استاد شفیعی کدکنی؛ به عنوان یکی از مهم­ترین فرهنگ­های زنده و پویای جهان.
  • اکثر نویسندگان دانشنامه؛ از محققان حوزه قرآن و علوم مضاف قرآنی وَ مسلمان­انـد و علاوه بر تخصص، نسبت به قرآن­ حکیم دل­بستگی وثیق دارند. برخی از محققان مذکور در حوزه علیمه قم و دانشگاههای ایران، برخی در دانشگاههای سواس و اگـزتـر بریتانیا و برخی نیز در نهادهای علمی هر دو کشور تحصیل کرده­ اند.
  • نماد همکاری سازنده حوزه و دانشگاه.
  • رسم الخط فارسی امروزی و علائـم سجاوندی یکنواخت در سراسر کتاب.

ملاک گزینش مداخل دانشنامه معاصر قرآن­ کریم:  

­ملاک انتخاب مداخل دانشنامه؛ در نظر گرفتن حدود یک میلیون واژه (به لحاظ کمّی) بوده، تا به سهولت قابل حمل و در دسترس باشد. دومین ملاک؛ انتخاب مداخلی با جنبه هدایت و روشنگری حقیقت اسلام بوده که در عین حال پاسخ­گوی بخشی از مسائل انسان و تمدن جدید باشد. از لحاظ تاریخی نیز از زمان نزول قرآن­کریم تا زمان حاضر مـدِّ نظر بوده، از این رو بخشی از مباحث‌ مربوط به دنیای امروز از قبیل قرآن و رسانه‌های نوین، آزادی، استکبار جهانی، حقوق بشر، تساهل و مانیفست اسلام نیز ارائه شده است. دوره تاریخی مداخل دانشنامه؛ از زمان نزول قرآن­حکیم تا قرن ۲۱ است. قلـه­های تاریخی این دوره عبارتند از: بیست و سه سال دوره نزول وحی، دوره تفسیر روایی معصومین (علیهم­السلام)، دوره تفاسیر عرفانی و تفاسیر عقلی، و دوره احیاء اندیشه اسلامی از سیدجمال­الدین اسـدآبادی تا قرن ۲۱٫

ساختار مقالات دانشنامه فرهنگ معاصر قرآن­ کریم:

عنوان مدخل، شناسه، طلیعه شامل لغت­ شناسی، اصطلاح­شناسی و جایگاه ­شناسی،، بدنه اصلی مقاله و مستندسازی مطابق روش کتابخانه ملی ایران و در مواردی نیز از نهادهای معتبر دیگر کشورها استفاده شده است.

اهـمّ منابع تفسیری دانشنامه فرهنگ معاصر قرآن­ کریم:

  • منابع لغوی: لسان العرب. منابع لغات قرآن: مفردات راغب. وجوه قرآن: وجوه القرآن عبدالرحمن اسماعیل بن احمد نیشابوری، وجوه قرآن تفلیسی، الوجوه و النظائر فی القرآن دامغانی.
  • تفسیر ادبی: کشاف زمخشری.
  • کتب روایی: نورالثقلین، مجمع­البحرین طریحی و الصافی ملامحسن فیض­کاشانی.
  • کتب عقلی: آثار صدرالمتألهین.
  • کتب عرفانی: آثار میبدی و گنابادی.
  • کتب اجتماعی: آثار سیدقطب و آیت­الله طالقانی.
  • تفسیر قرآن به قرآن: تفسیر المیزان علامه طباطبایی.
  • اهمِّ تفاسیر شیعی: تفاسیر تبیان شیخ طوسی، مجمع­ البیان طبرسی، صافی فیض­ کاشانی.
  • اهمِّ تفاسیر سنی: تفاسیر ابن کثیر، سیوطی، رازی، بیضاوی و قرطبی.
  • تفاسیر قدما: تفاسیر طبری و قمی.
  • تفاسیر معاصر: تفاسیر ابن عاشور، طنطاوی، علامه طباطبایی، آیت­الله طالقانی، علامه فضل­الله، آیت­الله هاشمی­رفسنجانی و آیت­الله جوادی آملی.

اکثر تفاسیر مورد استفاده از کهن­ترین تفاسیر نظیر تفسیر مقاتل بن سلیمان (۱۵۰) تا تفسیر تسنیم آیت ­الله جوادی­ آملی است که مجموعاً شامل حدود ۵۰ عنوان کتاب تفسیر و علوم قرآنی می­شود. مفسران مذکور عبارتند از: مقاتل ‌بن سلیمان (۱۵۰)، سهل‌ بن ‌عبدالله تستری (۲۸۳)، محمد بن جریر طبری (۳۱۰)، علی‌ بن‌ ابراهیم قمی (۳۲۸)، ابومنصور ماتریدی (۳۳۳)، عبدالرحمن سلمی‌ نیشابوری (۴۱۲)، علی‌ بن ‌محمد ماوردی (۴۵۰)، ابوالقاسم قشیری (۴۶۵)، رشیدالدین میبدی (۵۲۰)، عبدالله‌بن ‌احمد نسفی (۷۱۰)،  نظام­الدین نیشابوری (۷۲۸)، ابوعبدالله قرطبی (۶۷۱)، فخرالدین رازی (۶۰۶)، روزبهان بقلی شیرازی (۶۰۶)، نصر بن ‌محمد سمرقندی (۳۷۳)، ابوالفتوح رازی (۵۲۵)، احمد بن ‌محمد ثعلبی (۴۲۷)، طبرسی (۵۴۸)، محمد طوسی (۴۶۰)، ابوالحسن علی‌ بن ‌احمد ‌واحدی‌ نیشابوری (۴۶۸)، ابوالقاسم زمخشری‌ خوارزمی (۵۳۸)،برهان­الدین ابوحسن ابراهیم البقاعی (۸۸۵) و قاضی ‌ابوبکر محمد ‌بن ‌عبدالله ‌بن ‌العربی (۵۴۳) که با محی‌الدین‌ ابن­عربی صوفی مشهور متفاوت است، شهاب­الدین ابن ‌جوزی (۵۹۷)، ابن‌ کثیر (۷۷۴)، راغب اصفهانی (۵۰۲)، ابن‌ عطیه اندلسی (۵۴۱)، عبدالرزاق کاشانی (۷۳۶)، جلال­الدین سیوطی (۹۱۱)، ، صدرالمتألهین شیرازی (۱۰۵۰)، ملامحسن فیض­کاشانی (۱۰۹۱)، احمد بن ‌عجیبه مغربی (۱۲۲۴)، آلوسی (۱۲۷۰)، اسماعیل حقی ‌خلوتی بروسوی (۱۱۳۷)، ملا سلطان محمد گنابادی (۱۳۲۷)، محمد بن ‌طاهر عاشور تونسی (۱۳۹۳)، علامه طباطبایی، علامه فضل­الله، آیت الله هاشمی رفسنجانی، آیت­الله مکارم شیرازی و آیت­الله جوادی آملی.

شیوه­نامـه دانشنامه معاصر قرآن­ کریم:

 «شیوه ­نامه» این دانشنامه جداگانه انتشار یافته، اما مختصراً روش ارجاعات مداخل یادآور می­شود: منابع نقل­قول­های مستقیم و غیرمستقیم در متن هر مقاله؛ بسیار مختصر نگارش یافته و جزئیات کامل  منابع در انتهای دانشنامه تحت عنوان «کتاب­نامه» ارائه شده است. نشانی کامل هر آیـه؛ در متن مقاله  داخل پرانتز نوشته شده و نقل­قول مستقیم  آیات قرآنی به طور کامل از طریق فونت متفاوت و علایم سجاوندی متمایز شده است. در مقالات دانشنامه به حدود هشتصد منبع فارسی، عربی و انگلیسی ارجاع شده است.

مداخل درون­ متنی و بیرون­ متنی:

  1. مداخل درون­ متنی شامل مداخلی است که به طور منصوص در قرآن­کریم ذکر شده و غالباً در باب مفاهیم، نام­ها، آیات نامدار و سوره­ها هستند، نظیر: «الله»، «رحمن»، «صراط المستقیم»، «عدل»، «اخلاق»، «جهاد»، «ذکر»، «عمل»، «ابراهیم»، «موسی» و «عیسی». کلیه یک­صد و چهارده سوره قرآن کریم از جهت محتوا و فرم؛ با رویکرد تاریخی و چینش نوین تبیین شده­اند. برخی احکام و قواعد فقهی منبعث از قرآن ­حکیم نظیر حجاب، جهاد، نکاح و اعتکاف نیز ارائه شده­اند. برخی براهین فلسفی منبعث از قرآن­ کریم نظیر برهان محبت، برهان نظم، جبر و اختیار و یا مباحث کلامی نظیر عصمت و وحدت ادیان نیز گزارش شده­ اند. 
  2. مداخل بیرون­ متنی مشتمل بر مداخلی در باره قرآن است، نظیر تفاسیر قرآن؛ بیش از پنجاه تفسیر مهم از عصر سلف تا دوره معاصر بررسی شده است. هم­چنین تأثیر قرآن­ کریم در حوزه­ های مختلف؛ برای مثال در حوزه ادبیات و هنر از قبیل فردوسی و قرآن، «مثنوی و قرآن»، «حافظ و قرآن»، «شعر معاصر فارسی و قرآن»، «خوش­نویسی و قرآن» و «معماری اسلامی». رابطه دانش­های اسلامی و قرآن نظیر فلسفه، عرفان، کلام و فقـه یا مباحث مربوط به فرهنگ و تمدن جدید مانند قران و رسانه.

ساختار علمی و اجرایی دانشنامه:

سرپرست علمی و سرویراستار، ناظر و مدیر اجرایی، بیست نویسنده حوزوی و دانشگاهی، چهار ویراستار، شش مشاور علمی، دو حروف چین و صفحه آرا، دو نمونه خوان، دو طراح جلد، أمور اداری – مالی، امور بین­ الملل و چاپ­خانه.

امید است این دانشنامه به چهار زبان فارسی، انگلیسی، عربی و روسی منتشر ‌شود.

«دانشنامه معاصر قرآن­ کریم» با استعانت حضرت حق  و همت مدیر اجرایی، نویسندگان، مشاوران و ویراستاران پس از هفت سال اتشار یافت. مرحله تعیین مداخل، شناسایی نویسندگان و تدوین کلیات شیوه نامه؛ حدود یک سال به درازا کشید. طی مدت ۳۶ ماه (سه سال)،  هفتصد و هفده مدخل در حدود یک میلیون  کلمه تألیف شد و به مدت دو سال ویرایش شد. حروف­ چینی و صفحه­ آرایی دانشنامه حدود نُـه ماه به دراز کشید و طی سه ماه لیتوگرافی، چاپ و صحافی شد، و اینک در قطع رحلی در ۱۲۲۰ صفحه  با چاپ چهار رنگ روی کاغذ اعلای قرآنی به علاقه­مندان کلام الله مجید ارائه می­شود.

دانشنامه قرآن کریم بدون حمایت مالی نهادهای دولتی و حکومتی تحقیق، تألیف، تدوین و منتشر شده است. تا کنون یک­هزار و پانصد نسخه دانشنامه پیش­ فروش شده و پس از چاپ نیز طی دوهفته پانصد نسخه آن به فروش رسیده است.(آبان۱۳۹۶)

«دانشنامه معاصر قرآن کریم»،  یک منبع معتبر قرآن­شناسی برای هر خانواده مسلمان است. این اثر علمی بزرگ قرآن­ شناسی؛ حاصل کار گروهی و عنایت حضرت حق و توجه حضرت فاطمه­­زهرا(سلام­ الله ­علیها) و حضرت صاحب الامر(عجل الله تعالی فرجه الشریف) است. کاستی های آن بر عهده این فقیر و حَسَنات و امتیازات آن متعلق به فیوضات حضرت محبوب است.

Leave a comment!

Add your comment below, or trackback from your own site. You can also subscribe to these comments via RSS.

Be nice. Keep it clean. Stay on topic. No spam.

You can use these tags:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

This is a Gravatar-enabled weblog. To get your own globally-recognized-avatar, please register at Gravatar.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.